Page 15 - เภสัชภัณฑ์ทางผิวหนัง-14052022
P. 15
บทที่ 1 การดูดซึมยาผ:านผิวหนัง
(Percutaneous absorption)
1.1 บทนำ
ผิวหนัง คือ อวัยวะที่มีพื้นที่มากที่สุดของร@างกาย และสัมผัสกับสิ่งแวดล?อมภายนอกโดยตรงจึงม ี
โอกาสเสี่ยงสูงที่จะเกิดการแพ?หรือก@อให?เกิดโรคที่ผิวหนังได? การรักษาอาการแพ?หรือโรคผิวหนังโดยใช ?
รูปแบบยาที่ให?ทางผิวหนังเปนรูปแบบที่เหมาะสมที่สุด เนื่องจากเปนการรักษาบริเวณที่เปนโดยตรง
และเฉพาะท เปนการรักษาที่มีประสิทธิภาพสูงกับโรคทางผิวหนัง รูปแบบยาที่พัฒนาขึ้นต?องสามารถ
ี่
@
@
?
@
ิ
ื
?
นำส@งยาสู@ผิวหนังหรือตำแหน@งที่ต?องการได? สารในตำรับไมกอใหเกดอาการระคายเคอง ไมกอใหเกดการ
ิ
@
แพ? มีความคงตัวในตำรับ และเขากันได?ดีกับสารต@างๆ ในตำรับเดียวกัน ทั้งนี้รูปแบบยาทางผิวหนังควร
?
เลือกให?เหมาะสมกับตำแหน@งที่ใช?ด?วย เช@น การใช?บริเวณผมหรือบริเวณที่มีขน ควรเลือกรูปแบบ
ของเหลวที่มีความหนืดต่ำ ไม@เหนียวเหนอะหนะ และล?างออกได?ง@าย สำหรับตำแหน@งผิวหนังทั่วๆ ไป
ควรเลือกรูปแบบที่มีความหนืดพอเหมาะที่สามารถทาแล?วกระจายตัวบนผิวหนังได?ดี นอกจากนี้ตำรับท ี่
ิ
ยาพื้นมีคุณสมบัติไม@ชอบน้ำ (hydrophobic base) นิยมใช?กับผิวหนังที่แห?ง เพื่อปกปsองและคลุมผว
และตำรับยาพื้นที่มีน้ำเปนส@วนประกอบ นิยมใช?กับผิวหรือแผลที่เป ยก หรือมีของเหลวไหลออกมา ใน
บทนี้จะได?กล@าวถึงลักษณะโครงสร?างของผิวหนัง เพื่อให?เกิดความเข?าใจพื้นฐานและธรรมชาติของ
ผิวหนัง วิถีการนำส@งยาผ@านทางผิวหนัง และปจจัยที่มีผลต@อการดูดซึมยาผ@านทางผิวหนง
ั
1.2 คำจำกัดความ
การดูดซึมยาผ@านผิวหนัง (percutaneous absorption) คือ การศึกษากลไกหรือวิถีการซึมผ@าน
ชั้นผิวหนังต@างๆ ของยาที่ให?ผ@านทางผิวหนัง ยาชนิดหนึ่งๆ อาจดูดซึมผ@านผิวหนังโดยอาศัยหนึ่งกลไก
หรือหลายกลไกร@วมกันเพื่อออกฤทธิ์เฉพาะทผิวหนังหรือผ@านผิวหนังเข?าสู@กระแสเลือด แล?วออกฤทธิ์ท ี่
ี่
อวัยวะเปsาหมาย
ี่
Topical dermatological products คือ รูปแบบยาใช?เฉพาะทผิวหนัง และออกฤทธิ์ที่ผิวหนง
ั
ได?แก@ ให?ความชุ@มชื้น ปกปsองหรือคลุมผิวหนังบริเวณที่ทา หรือออกฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา โดยเมื่อใช?ยาท ี่
บริเวณผิวหนัง ตัวยาสำคัญจะแทรกซึมผ@านผิวหนังชั้นบนสุด (stratum corneum) และออกฤทธ ิ์
ี
บริเวณชั้นนี้ หรือผิวหนังชั้นอื่นๆ แต@ไมดูดซึมเข?าสู@ระบบไหลเวียนเลือด ตัวอย@างรูปแบบนี้ เช@น ยาครม
@
โลชัน ยาขี้ผึ้ง เจล โฟม ยาพ@นฝอย สารละลาย ยาผง หรือปลาสเตอร(ยา เปนต?น
1
