Page 96 - เภสัชภัณฑ์ทางผิวหนัง-14052022

4.2.1 ชนิดของเจล

@
เจล สามารถแบ@งได?หลายชนิด ขึ้นอยู@กับหลักในการแบ@ง เช@น แบ@งตามชนิดของสารก@อเจล แบง
ตามส@วนประกอบหลักในตำรับ แบ@งตามพันธะเคมีที่เชื่อมต@อแต@ละโมเลกุล หรือแบ@งตามลักษณะของตว
ั
ทำละลาย ดังจะกล@าวต@อไปน ี้

1) แบ@งตามชนิดของสารก@อเจล โดยทั่วไปนิยมแบ@งด?วยวิธีนี้ แบ@งได?เป”น 2 ชนิด ได?แก @

(
1.1) Inorganic gels หรือ two-phase gels คือ เจลที่เตรียมจากสารอนินทรียที่มีขนาด
อนุภาคเล็กๆ กระจายตัวหรือแขวนลอยอยู@ในของเหลวหรือน้ำ โดยที่ไม@ละลายในน้ำแต@จะพองตัวได?ดีใน

น้ำ บางครั้งอาจเรียกเจลชนิดนี้ว@า lyophobic หรือ solvent/medium hating ลักษณะทางกายภาพ

คล?ายกับสารแขวนตะกอน เห็นขอบเขตของสองวัฏภาคชัดเจนจึงเรียกว@า two-phase เมื่อตั้งทิ้งไว?จะ

ั้
เห็นเป”นสองชั้น แต@สามารถกระจายตัวเห็นเป”นเนื้อเดียวได?เมื่อเขย@า ดังนั้นต?องเขย@าก@อนใช?ทุกครง
เพื่อให?ได?เนื้อเจลที่มีความสม่ำเสมอ ตัวอย@างของ inorganic gels เช@น aluminium hydroxide gel

เป”นต?น ในกรณีที่อนุภาคของ เจลค@อนข?างใหญ@หรืออนุภาคขนาดเล็กมารวมกลุ@มกันเกิดเป”นลักษณะ

คล?าย floccule อาจเรียกเจลชนิดนี้ว@า “magma หรือ milk” เช@น bentonite magma, bismuth

magma และ magnesium magma เป”นต?น

(
1.2) Organic gels หรือ single-phase gels คือ เจลที่เกิดจากสารอินทรียที่มีโมเลกุลขนาด
ใหญ@กระจายตัวอย@างสม่ำเสมอในของเหลวหรือในน้ำ โดยมีแรง Van der Waal เชื่อมโยงแต@ละโมเลกล
ุ
อย@างแน@นหนา ทำให?ไม@เห็นชั้นหรือ boundary ชัดเจน ไม@สามารถแบ@งแยกระหว@างสารก@อเจล

(dispersed molecule) และของเหลวได? (disperse medium) บางครั้งเรียกเจลชนิดนี้ว@า lyophilic

หรือ solvent/medium loving เจลที่ได?มีลักษณะเป”นเนื้อเดียวกัน สวยงาม น@าใช? โปร@งใส ไม@เป”นมน
ั
ั
้
?
ั
@
็
ึ
ึ
ี
ั
็
?
ิ
ทาผวไดง@าย กระจายตวด ลางนำออกง@าย มลกษณะก่งแขงก่งเหลว ปลดปลอยตวยาสำคญไดเรวกวายา
@
ั
ี
?
ิ
?
ี
ึ
@
?
ิ
ครีมและยาขี้ผึ้ง นยมใชทางเคร่องสำอาง และตำรบยาสำหรบใชภายนอก ในบทน้จะไดกลาวถงเจลชนด
ื
?
ั
ั
นี้เป”นหลัก
2) แบ@งตามส@วนประกอบหลักในตำรับแบ@งได?เป”น 2 ชนิด ได?แก @
2.1) เจลที่มีตัวยาสำคัญ (medicated gel) คือ เจลที่มีตัวยาสำคัญกระจายตัวอยู@ในเนื้อเจล เช@น
antiseptic gels และ NSAIDs gels เป”นต?น
2.2) เจลหล@อลื่น (lubricant gel) คือ ตำรับเจลที่ไม@มีตัวยาสำคัญออกฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ใช ?
เพื่อหล@อลื่น เช@น ในการสอดท@อเข?าร@างกายเพื่อการรักษาหรือวินิจฉัยโรค กรณีที่ใช?กับอวัยวะภายใน
จะต?องทำให?เจลปราศจากเชื้อด?วย หรืออาจใส@ยาชาเพื่อลดอาการเจ็บปวดจากการสอดท@อเข?าไป เช@น
Lignocaine gel เป”นต?น
82