Page 118 - ebook.msu.ac.th
P. 118
115
พ่อหมอบัวลี พรมนิล กับวิถีสืบทอดยาพื้นบ้านจากใบลานและสมุดข่อย
รศ.ดร.บุญยงค์ เกศเทศ
ราก ล าต้น ใบ ดอกและผล ของพชพนธุ์ไม้ทุกชนิดล้วนคุณสมบัติ
ั
ื
แตกต่างกัน
ราก ของพชบางชนิดสามารถน ามาใช้เป็นยาสมุนไพรได้ดี เช่น
ื
กระชาย ขมิ้นชัน ขิง ข่า ขมิ้นอ้อย เป็นต้น
พชบางชนิดมีทั้งรากแก้วและรากฝอย แต่บางชนิดไม่มีรากแก้ว มี
ื
เพียงรากฝอยเท่านั้น
่
่
พอบัวลี พรมนิล หมอยาพนบ้านผู้อานต ารายาจากใบลานสมุดข่อย โดยรักษาเยียวยาผู้เจ็บป่วย
ื้
ผู้คนสองฟากฝั่งแม่น้ าโขงมาอย่างยาวนาน เริ่มอารัมภกถา
รากฝอย จะงอกออกมาเป็นจ านวนมากจากทั้งรากแก้วและรากเล็กรากน้อย ที่แผ่ขยายท าหน้าที่ทั้ง
ยึดโยงล าต้นให้มั่นคง ขณะเดียวกันก็แสวงหาอาหารมาเลี้ยงดูอีกด้วย
ใบ มีหน้าที่สังเคราะห์แสง ผลิตอาหาร และเป็นส่วนที่สามารถแลกเปลี่ยนน้ าและอากาศให้ต้นพืชได้
รูปร่างและลักษณะของใบที่สมบูรณ์มีส่วนประกอบ ๓ ส่วน ตัวใบ ก้านใบ และ หูใบ มีทั้งประเภทใบ
ี
เลี้ยงเดี่ยว เป็นลักษณะก้านใบหนึ่งก้าน มีเพยงใบเดียว เช่น กานพลู ขลู่ ยอ กระวาน เป็นต้น และ
้
ั
ประเภทใบประกอบ หรือใบเลี้ยงคู่ มีตั้งแต่ ๒ ใบขึ้นไป ที่เกิดขึ้นจากกานใบอนเดียว เช่น มะขาม แคบ้าน
ขี้เหล็ก เป็นต้น
ั
ดอก มีความแตกต่างกันตามชนิดของพนธุ์ไม้ ลักษณะที่แตกต่างกันนี้ ยังเป็นข้อมูลส าคัญในการ
จ าแนกประเภทของต้นไม้อีกด้วย เช่นมีก้านดอก กลีบรอง กลีบดอก เกสรตัวผู้ เกสร ตัวเมีย เป็นต้น
ผล อาจเกิดได้หลายลักษณะ เช่น เกิดจากรังไข่อันเดียวกันเป็นผลเดี่ยว เกิดจากปลายช่อของรังไข่
ในดอกเดียวกันเป็นผลกลุ่ม และเกิดจากดอกหลายดอกเป็นผลรวม
พ่อบัวลีเน้นย้ าอีกว่า
สมุนไพรที่น ามาใช้เป็นยามาจากหลายส่วน เช่น ราก หัว (เหง้า
ล าต้นใต้ดิน) ใบ ล าต้น เปลือกของล าต้น เปลือกของราก ดอก ผล เมล็ด
เป็นต้น
อย่างไรก็ดีในแต่ละส่วนของพืชต้นเดียวกัน ก็อาจมีสรรพคุณต่างกน
ั
ไป ราก จะมีรสแรงกว่าแก่น แก่น จะมีรสแรงกว่าเปลือกล าต้น เปลือกล า
ต้น ก็จะมีรสแรงกว่ากระพ กระพี้ มีรสแรงกว่าใบแก่ ใบแก่ มีรสแรงกว่า
ี้
ใบออน ดอกแก่ มีรสแรงกว่าดอกออน ลูกแก่ มีรสแรงกว่าลูกออน ดอก
่
่
่
ื้
่
ออน มีรสแรงเสมอกับใบออน เป็นต้น จ าเป็นอย่างยิ่งที่หมอยาพนบ้าน
่
ต้องเรียนรู้สั่งสมสืบทอดกันมาเป็นอย่างดีจากบรรพชน
