Page 132 - ebook.msu.ac.th
P. 132
129
วัฒนธรรมใบลาน
ผศ.ดร.สมชาย ล าดวน
ี
มนุษย์เรา ด าเนินชวิตอยู่ในโลกใบนี้ร่วมกันกับมนุษย์ด้วยกัน เกิดเป็นสังคมมนุษย์ เริ่มแต่สังคมครอบครัว หมู่บ้าน
้
ต าบล อ าเภอ จังหวัด ประเทศชาติ จนถึงนานาชาติ มนุษย์มิได้ใชชวิตร่วมกัน แต่เฉพาะหมู่มนุษย์เท่านั้น แต่ยังอยู่ร่วมกับ
ี
ธรรมชาติอื่น ๆ คือ สัตว์เดรัจฉานจ านวนมหาศาล ตั้งแต่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ประเภทช้าง ม้า วัว ควายไปจนถึงสัตว์เซลล์เดียว
ประเภทอะมีบา เชอโรค เชอรา แล้วยังอยู่ร่วมกันกับพืชพรรณธัญญาหารนานาชนิด ธรรมชาติเหล่านี้หากมนุษย์ไม่เข้าไป
ื้
ื้
เกี่ยวข้อง เขาก็เป็นธรรมชาติอยู่อย่างนั้น แต่หากเมื่อใดมนุษย์เข้าไปเกี่ยวข้องด้วยแล้ว กจะเกิดเป็นวัฒนธรรมประเภทหนึ่ง
็
ขึ้นมา เรียกกันว่า นิเวศวัฒนธรรม
ใบลาน เป็นส่วนหนึ่งของต้นลาน มีคนเราน ามาใชประโยชน์ได้หลากหลาย ประโยชน์จาก ใบลานนี้เอง เรียกว่า
้
วัฒนธรรมใบลาน อันเป็นส่วนหนึ่งของนิเวศวัฒนธรรมที่กล่าวมาแล้ว
ความจริงแล้ว มนุษย์ได้น าส่วนต่าง ๆ ของต้นลานมาท าประโยชน์ได้มากมาย นบตั้งแต่รากขึ้นมาถึงล าต้น ตลอดจน
ั
ี
ดอก ผล และใบ จนเป็นวัฒนธรรมต้นลานในวิถชวิตมนุษย์ แต่ในที่นี้ประสงค์จะกล่าวถึงเฉพาะวัฒนธรรมใบลานเท่านั้น และ
ี
ี่
เจาะจงไปทหนังสือใบลานของสังคมไทย ที่เป็นภูมิธรรม ภูมิปัญญาของบรรพบุรุษที่ได้สั่งสมเอาไว้ทั่วประเทศ จ านวนมากมาย
มหาศาล เพื่อให้อนุชนคนรุ่นเรา ๆ ท่าน ๆ ได้ตระหนัก ส านึกในคุณค่าของมรดกทางวัฒนธรรม แล้วน ามาใช้ในการด าเนินชีวิต
43
42
้
ี
โดยการปรับประยุกต์ Localization ให้ประสมประสานกับ Globalization แล้วน ามาใชประโยชน์ในวิถีการด าเนินชวิตของ
สังคมปัจจุบัน
ก่อนจะเป็นวัฒนธรรมใบลาน
แต่เดิมต้นลานก็อยู่ในธรรมชาติ ยังไม่เป็นวัฒนธรรม ลานธรรมชาติเหล่านี้ ท่านผู้รู้ได้แบ่งไว้ ๓ ชนิด คือ
๑. ลานนอกจากศรีลังกา นิยมปลูกตามวัดต่าง ๆ แต่มีจ านวนน้อย ปัจจุบันลานชนิดนี้เป็นต้นไม้
ประจ าชาติของศรีลังกา
๒. ลานนอกจากอนเดีย พม่า เข้ามาอยู่ในประเทศไทยแถบปักษ์ใต้ จึงเรียกกันว่าลานพรุ เพราะชอบ
ิ
เกิดในเขตพื้นที่พรุต่าง ๆ ลานชนิดนี้ล าต้นสูงคล้ายต้นตาล
๓. ลานในประเทศไทย หรือลานไทยแท้ ๆ ที่เห็นมีจ านวนมากที่สุดก็บริเวณทับลาน อาเภอนาดี
จังหวัดปราจีนบุรี ถ้าเดินทางตามถนนเส้นโคราช-ล านารายณ์ ที่ตัดจากโคราชไป ภาคตะวันออกของประเทศ
ก็จะผ่านดงลานที่ว่านี้ เมื่อประมาณ ๔๐ ปีที่แล้ว เดินทางไปภูกระดึงก็จะผ่านดงลาน แถว ๆ ผานกเค้า มีต้น
ลานชุกชุมมาก องคาร กัลยาณพงศ์ กวีเอกของไทยคนหนึ่ง เคยผ่านมาทางนี้เมื่อประมาณ ๔๐-๕๐ ปีก่อน ยัง
ั
เขียนเป็นร้อยกรองไว้ว่า
“ถึงดงลานแลลานตาลาย อกไหม้ไส้ขมคุกรุ่น”
42 Localization = วิถีชุมชน
43 Globalization = โลกาภิวัตน์ (วิถีโลก)
