Page 183 - เภสัชภัณฑ์ทางผิวหนัง-14052022

เนื่องจากการศึกษาความคงตัวในสภาวะจริงจะต?องใช?ระยะเวลานาน และค@าใช?จ@ายสูง ดังนั้นใน

การศึกษาความคงตัวของตัวยาสำคัญในระยะแรกเพื่อใช?เป”นข?อมูลก@อนการตั้งตำรับ นิยมใช?การศึกษา

ความคงตัวในสภาวะเร@ง (accelerated stability testing) เพื่อเร@งให?เกิดการเปลี่ยนแปลงเร็วขึ้น เป”น

อีกการศึกษาหนึ่งที่ถูกใช?เพื่อศึกษาพฤติกรรมของตัวยาสำคัญภายใต?สภาวะต@างๆ เช@น อุณหภูมิ และ

ิ
ความชื้น เป”นต?น นอกจากนี้อาจทำการทดสอบที่สภาวะอุณหภูมสูงสลับกับอุณหภูมิต่ำจำนวน 6 รอบ
(heating-cooling stability testing หรือ freeze-thaw stability testing) เช@น เก็บที่สภาวะ 45 C
o
o
o
เป”นเวลา 12-48 ชั่วโมง จากนั้นเก็บที่ 4 C หรือ -20 C เป”นเวลา 12-48 ชั่วโมง นับเป”น 1 รอบ สลับกัน
@
เช@นนี้จำนวน 6 รอบ การศึกษาเหลานี้จะช@วยให?สามารถระบุแนวโน?มที่ตัวยาสำคัญจะเสียสภาพ คลาย
ตัว หรือจับตัวกัน หรือระบุปจจัยที่อาจก@อให?เกิดการเสื่อมสลายทางเคมีหรือทางกายภาพในระหว@างการ

ผลิต และการเก็บรักษา เพื่อช@วยปsองกันไม@ให?เกิดขึ้น และลดความล?มเหลวในการพัฒนาตำรับ รวมทั้ง

ช@วยในการควบคมกระบวนการผลิต การเลือกสารช@วยในตำรับ และภาชนะบรรจุที่เหมาะสม
ุ
การสลายตัวของตัวยาสำคัญอาจเกิดการสลายตัวด?วยปฏิกิริยาไฮโดรไลซิส (hydrolysis) ซึ่งน้ำม ี

?
บทบาทสำคัญที่กระตุ?นให?เกิดการสลายตัวด?วยปฏิกิริยาไฮโดรไลซิส โมเลกุลที่มักสลายตัวง@ายดวย
ปฏิกิริยาไฮโดรไลซิส ได?แก@ สารที่มีหมู@ฟงก(ชันเอสเตอร( (ester) หมู@วงแหวนแลคแตม (lactam ring) และ

เอไมด( (amide) เป”นต?น การสลายตัวด?วยปฏิกิริยาออกซิเดชัน (oxidation) มักเกิดกับสารที่มีโครงสร?าง

อิเลคตรอน หนาแน@นหรือมีพันธะไม@อิ่มตัว ซึ่งมักถูกกระตุ?นด?วยแสง โลหะหนัก และออกซิเจน หรืออาจ

เกิดขึ้นได?เองกับโมเลกุลของออกซิเจนที่อุณหภูมิห?องเรียกว@าออโต?ออกซิเดชัน (autooxidation) หากตัว

ยาสำคัญหรือสารช@วยทางเภสัชกรรมในตำรับสามารถเกิดการสลายตัวด?วยปฏิกิริยาออกซิเดชันได? ตำรับ

นั้นจำเป”นต?องเติมสารต?านออกซิเดชัน (antioxidant) ซึ่งตำรับครีมที่ประกอบด?วยวัฏภาคน้ำและน้ำมัน

ควรใช?สารต?านออกซิเดชันทั้งในวัฏภาคน้ำและน้ำมันด?วย ตัวอย@างของสารต?านออกซิเดชัน เช@น กรด

ี
แอสคอร(บิค (ascorbic acid) วิตามินอ butylated hydroxytoluene (BHT), butylated
hydroxyanisole (BHA) และ sodium metabisulfite เป็นต?น หากปฏิกิริยาการสลายตัวถูกกระตุ?น

ด?วยโลหะหนัก ตำรับนั้นควรเติมสารจับโลหะ (chelating agent) ซึ่งจะสามารถเกิดสารประกอบ

เชิงซ?อนกับโลหะหนักได?ง@ายมาก และมีความคงสภาพสูง ตัวอย@างของสารจับโลหะ เช@น ethylene

diamine tetraacetic acid (EDTA) หรือการสลายตัวด?วยแสง (photolysis) ที่มีแสงเป”นตัวเร@งปฏิกิริยา

โดยตำรับที่มีตัวยาสำคัญหรือสารช@วยในตำรับสลายตัวได?ด?วยปฏิกิริยาโฟโตไลซิสสามารถปsองกันได?ด?วย

การใช?ภาชนะบรรจุที่สามารถกันแสงได? เช@น ขวดสีชา หรือบรรจุในกล@องกระดาษอีกหนึ่งชั้น ตัวยา

สำคัญที่เป”นกรดอ@อนหรือด@างอ@อนโดยมากจะสลายตัวเมื่อแตกตัว และจะไม@คงสภาพเนื่องจากมีประจุ

การเปลี่ยนแปลงทางเคมีอื่นๆ เช@น การลดลงของปริมาณตัวยาสำคัญในตำรับ การพบสารปนเป¨©อน

169