Page 160 - ebook.msu.ac.th
P. 160
157
โลกทัศน์จากหนังสือใบลาน : คติชนและวิถีชีวิต
ผศ.สมชาย นิลอาธิ
ความส าคัญของเอกสารใบลาน
ั
มนุษย์เป็นสัตว์สังคมที่มีการสร้าง “วฒนธรรม” ขึ้นเป็นแบบแผนการด ารงชีวิตร่วมกันอย่างสงบสุข
โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อตอบสนองความต้องการทั้งทางด้านร่างกาย คือ ประโยชน์ใช้สอยและตอบสนองจิตใจ คือ
ความสุนทรีย์เกี่ยวกับความงามด้านต่างๆ จนกล่าวได้ว่าวัฒนธรรมที่มนุษย์สร้างขึ้นย่อมมี “ความหมาย” ที่
เป็นคุณค่าต่อชีวิตสังคมของตัวเอง นั่นคือ วัฒนธรรมที่ถูกสร้างขึ้นย่อมมีคุณค่าทั้งในตัวมันเองในฐานะที่เป็น
์
วัฒนธรรม และมีคุณค่าต่อสังคมที่เป็นเสมือนสัญลักษณของกลุ่มเผ่าพันธุ์และรัฐชาติได้
ภาษาและตัวอกษร คือ วัฒนธรรมอย่างหนึ่งของสังคมมนุษย์ที่มีความส าคัญมากในหลายๆ ด้าน
ั
โดยเฉพาะอย่างยิ่งความเป็นเอกลักษณ์ของสังคม จนกล่าวกันว่า สังคมใดที่ขาดสูญ “วัฒนธรรมภาษา” แล้ว
เหมือนจะเป็นสังคมที่สูญสิ้นชาติเลยทีเดียว
เอกสารหนังสือใบลาน เป็นวัฒนธรรมภาษาที่ชาวอสานสร้างขึ้นมาใช้ร่วมกันในสังคม มีการสืบทอด
ี
กันต่อมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน นอกจากจะมีคุณค่าในตัวเองทางด้านภาษาวรรณกรรมที่สะท้อนถึงเอกลักษณ์
ของกลุ่มชนที่มีลักษณะเฉพาะตัวแล้ว ยังมีคุณค่าทางด้านสังคมที่ใช้เป็นสื่อบันทึกวิถีความเชื่อ กฎระเบียบการ
อยู่ร่วมกันและภูมิปัญญาต่างๆ ฯลฯ ที่มีการสืบเนื่องและพฒนาเปลี่ยนแปลงกันเรื่อยมา ทั้งจากปัจจัยภายใน
ั
ื่
ของตัวเองและการมีปฏิสัมพนธ์กับสังคมอนจากภายนอก จนกล่าวได้ว่า หนังสือใบลานเป็นวัฒนธรรมอย่าง
ั
หนึ่งที่เป็นเสมือนกระจกส่องสะท้อนให้อนุชนรุ่นหลังได้รู้จักก าพดหรือภูมิหลังและพฒนาการหลายๆ ด้านของ
ั
ื
ื
ตนได้เป็นอย่างดี เพราะก าพดหลายอย่างก็สามารถน ามาใช้ให้เป็นประโยชน์ได้ทั้งในรูปของ “บทเรียน” และ
ื่
เป็น “แบบอย่าง” ให้กับคนรุ่นหลังได้คิดตระหนักทบทวน เพอก้าวเดินไปสู่ความวัฒนาในอนาคตได้ด้วยความ
มั่นใจและมั่นคง
วัสดุที่ใช้บันทึก
เป็นที่รู้กันว่า ภาษาเป็นเรื่องของการสื่อสาร ซึ่งสามารถท าได้หลายวิธี เช่น กิริยาท่าทาง, ใช้ควันไฟ,
แสงสะท้อนจากวัตถุสะท้อนแสง รวมทั้งการใช้เสียง คือ การพด และการสร้างรูปลายเส้นเป็นสัญลักษณ์ที่
ู
ั
ตกลงร่วมกัน จนเป็นสิ่งที่เรียกว่า ตัวอกษร เป็นต้น โดยการใช้วัสดุต่างๆ หาได้ในท้องถิ่น เช่น ก้อนหิน-แผ่น
หิน, ใบไม้, ผิวไม้, แผ่นไม้, ดินเหนียว, โลหะ, แผ่นหนัง, กระดูก ฯลฯ นอกจากนี้ยังสามารถน าวัสดุธรรมชาติ
ื่
ต่างๆ มาประดิษฐ์ท าเป็นก้อนเป็นแผ่น เพอใช้จารบันทึกแตกต่างกันไปตามความสามารถของแต่ละกลุ่มชนอก
ี
ด้วย เช่น กระดาษข่อย, กระดาษสา, แผ่นดินเผา,ก้อนอิฐ, แผ่นปูน เป็นต้น
วัสดุต่างๆที่น ามาใช้เขียนจารบันทึกความรู้ ความคิดและเรื่องราวเหตุการณต่างๆ เมื่อทาส าเร็จแล้วจะ
์
เรียกชื่อต่างๆ กันไป เช่น จารเขียนบนก้อนหิน แผ่นหิน เรียกว่า ศิลาจารึก, เขียนบนโลหะที่ตีแผ่เป็นแผ่นบางๆ
ใช้ในพธีเถราภิเษกและพธีกรรมอนๆ เรียก หลาบเงินและหลาบค า, จารเขียนบนผิวไม้ไผ่ เรียก หนังสือเจือง
ื่
ิ
ิ
(หนังสือเจียง) ใช้ในการแห่บั้งไฟ, เขียนบนกระดาษข่อย-กระดาษสา เรียกว่า สมุดข่อย (ภาคกลาง) ปั๊บสา
(ภาคเหนือ) และบุด (ภาคใต้) แต่การจารเขียนบนใบลานที่นิยมกันมากในภาคอสานและลาว เรียกกันว่า
ี
หนังสือใบลานผูกและหนังสือใบลานก้อม ซึ่งมักเรียกสั้นๆ ว่า ลานผูก-ลานก้อม หรือหนังสือผูก-หนังสือก้อม
