Page 164 - ebook.msu.ac.th
P. 164
161
เหล็กจาร : เป็นเหล็กกลมขนาดเล็กเรียว ปลายแหลม ชุบปลายเหล็กจารให้เป็นเหล็กหล้า โคนเหล็ก
จารเสียบเข้ากับด้ามไม้
้
ื่
่
ั
ขี้หมนหมอหรือเขมาไฟ : ในอดีตมักใช้ขี้หมิ่นหม้อลูบผิวหน้าใบลานที่จารตัวอกษร เพอให้ผงขี้หมิ่น
ิ่
ั
หม้อหลุดลงฝังในรอยจาร เห็นตัวที่จารเป็นสีด า เสร็จแล้วใช้ผ้าลูบเช็ดผิวใบลานให้สะอาด ท าให้เห็นตัวอกษร
ชัดเจนขึ้น
น้ ามันจากยางไม้ : นอกจากการใช้ขี้หมิ่นหม้อลูบใบลานเพื่อเน้นให้เห็นตัวอักษรแล้ว บางคนก็อาจจะ
ื่
ิ่
ื่
ใช้ยางไม้ผสมขี้หมิ่นหม้อ เพอให้เกิดความเหนียวเพมขึ้น เพอให้สีด าที่ฝังลงในรอยเส้นที่จารติดแน่นคงทนมาก
ขึ้น แต่ก็มักจะมีปัญหาเรื่องการท าความสะอาดในขั้นตอนสุดท้ายของการจาร เพราะขี้หมิ่นหม้อที่ผสมยางไม้
ี
จะติดอยู่ผิวใบลานด้วย จนท าให้ท าความสะอาดผิวได้ยากขึ้น ซึ่งแต่ก่อนมักจะใช้ทรายละเอยดช่วยขัดผิวใบ
ลานให้สะอาด เพื่อเน้นให้เห็นตัวอีกษรสีด าได้ชัดเจน
ทราย : ใช้ขัดผิวใบลาน ซึ่งนอกจากจะช่วยท าให้เห็นตัวอกษรสีด าได้อย่างชัดเจนอ่านง่ายแล้ว ยังช่วย
ั
ท าให้ผิวใบลานสะอาด และเรียบมันเสมอกันดีด้วย เพราปกติแล้วธรรมชาติของผิวใบลานจะมีความหยาบอยู่
ในตัว
วิธีจารหนังสือใบลาน
๑. ตัดใบลานมาซอยเอาเส้นกลางใบออก จะได้ใบละ ๒ แผ่นลาน
๒. ตัดโคนใบและปลายใบออก เหลือยาวประมาณ ๖๐-๘๐ ซม. (กรณีหนังสือผูก) ถ้าเป็นหนังสือก้อม
จะสั้นกว่าประมาณครึ่งหนึ่งหรือสั้นกว่าครึ่งของลานผูก ส่วนความกว้างประมาณ ๕-๖ ซม. พอๆ กันทั้งลานผูก
และลานก้อม ตัดแล้วตัดเจียนให้เท่ากันทุกแผ่นลาน เจาะรูเพื่อร้อยสายสนอง
ื่
๓. เอาไม้ประกบบน-ล่างใบลานที่ซ้อนกัน กดให้แน่นสนิท มัดให้แน่น เพอให้ไม้อัดใบลานให้เรียบตรง
เสมอกัน
๔. เมื่อจะใช้จารเอาใบลานออกจากไม้อัดประกบเพอ “ดีดบรรทัด” หรือตีเส้น ซึ่งปกติจะมลานละ ๔
ี
ื่
บรรทัด
๕. ใช้เหล็กจาร(เหล็กส าหรับเขียน) ซึ่งเอาเข็มเหล็กปลายแหลมตอกใส่ปลายไม้ด้ามกลมใหญ่
ประมาณนิ้วหัวแม่มือ ยาวประมาณ ๑ คืบเศษ
ื้
๖. จารหรือเขียน โดยคนจารนั่งกับพน ชันเข่าข้างหนึ่ง พบขาอกข้างราบกับพนข้างหนึ่ง ปกติมักจะ
ั
ี
ื้
นั่งพิงเสา จึงเป็นท่านั่งจารที่เหมาะและนิยมกันมากมาแต่เดิม
ื่
๗. ขั้นตอนการ “ลบ” เพอให้เห็นตัวหนังสือที่จารได้ชัดเจน โดยการใช้ขี้หมิ่นหม้อ(เขม่าหม้อ) ห่อผ้า
จุ่มน้ ามันยางท าการลูบ คือ ลูบไปบนผิวใบลานที่จารแล้ว เพอให้ขี้หมิ่นหม้อฝังลงในรอยจาร จนท าให้เห็น
ื่
ตัวหนังสือที่จารชัดเจนขึ้นส่วนน้ ามันยางจะเป็นตัวรักษาเนื้อใบลานให้ทนทาน
๘. ขัดผิวลานด้วยทราย เพอให้ผิวเรียบเกลี้ยงทั่วผิวพนลานและขัดรอยขรุขระที่เกิดขุยจากการจาร
ื่
ื้
ด้วยเหล็กจาร
๙. ขั้นตอนการ “ตอก” เพอท าให้ใบลานทั้งหมดเรียบสนิทเสมอกันทุกลาน โดยวิธีการเอา “ไม้ขอบ”
ื่
หรือ “ไม้ประกับ” ที่มีขนาดพอดีกับขนาดหนังสือใบลาน แล้วเอาไปใส่ใน “แม่พะนอมใหญ่” ใช้ลิ่มตอกอดให้
ั
แน่นที่สุดเท่าที่จะแน่นได้ จากนั้นใช้กบไสเซาะขอบริมไม้ หรือขอบไม้ประกับและขอบใบลานให้เรียบเสมอกัน
ตลอดเป็นแนวตรง แล้วขัดด้วยกระดาษทราย เสร็จแล้วปล่อยไว้ให้เป็นหนังสือใบลานธรรมดาก็ได้ เรียกว่า
“ลานดิบ” หรือไม่ก็อาจจะทาขอบด้วย “น้ าเกลี้ยง” หรือ ยางรัก เรียกว่า “ลานทึบ” หรือถ้าต้องการให้
