Page 75 - ebook.msu.ac.th
P. 75
72
ใบลาน เอกสารส าคัญ เอกลักษณ์ทางภาษาและการฟื้นฟูภูมิปัญญาท้องถิ่น
เอกลักษณของคนอีสานที่เห็นได้ชัดเจนอย่างหนึ่งคือ “เอกลักษณ์ทางภาษาพูด” เรียกว่า “ภาษาไทย
์
ถิ่นอีสาน” ซึ่งเป็นภาษาลาวส าเนียงหนึ่งซึ่งกระจายตัวอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยและใน
ทั่วทุกภาคของ สปป.ลาว เนื่องจากในอดีตนั้นอีสานเคยเป็นส่วนหนึ่งของอาณาจักรล้านช้าง (สถาปนาอย่าง
มั่นคง พุทธศักราช ๑๘๙๖ สมัยพระเจ้าฟ้างุ้ม) กลุ่มชนที่อาศัยอยู่จึงมีรูปแบบ จารีต วัฒนธรรม ประเพณี
ความเชื่อ ค่านิยม ถูกแลกเปลี่ยน ถ่ายทอดมาจากอดีตสู่ปัจจุบัน
จากระบบการเมืองการปกครอง ที่เปลี่ยนแปลงเริ่มจากอาณาจักรลาวได้แตกแยกเป็น ๓ ส่วน และ
ตกเป็นเมืองประเทศราช ให้กับอาณาจักรสยาม ใน พุทธศักราช ๒๓๒๑ (สมัยกรุงธนบุรี) จนกระทั่งเกิดขอ
้
ขัดแย้งเหนือดินแดนฝั่งซ้ายแม่น้ าโขงกับฝรั่งเศส ในพุทธศักราช ๒๔๓๖ ท าให้สยามจ าเป็นต้องยกดินแดน
ทางฝั่งซ้ายทั้งหมดของแม่น้ าโขงให้กับฝรั่งเศส รวมระยะเวลาที่สยามปกครองดินแดนลาวในฐานะเมือง
ประเทศราชรวม ๑๑๕ ปี ส่วนดินแดนทางฝั่งขวาที่อยู่ภายใต้การปกครองของสยามก็ยังมีการด าเนิน ตาม
การปฏิรูปการปกครอง พุทธศักราช ๒๔๓๓ โดยรวมกับดินแดนทางภาคเหนือ เรียกว่า “หัวเมืองลาว”
ด้วยเหตุนี้ท าให้กลุ่มชนที่มีประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมอันยาวนานร่วมกันถูกแยกออกจากกัน ในหัวเมือง
ั
ลาวสมัยนั้นมีตัวอักษรใช้อยู่ ๒ รูปอักษรและมีหน้าที่ต่างกน ได้แก่ อกษรธรรมอีสาน ใช้บันทึกเรื่องราวทาง
ั
ุ
ความเชื่อ ศาสนาเป็นส่วนมาก เช่น พระไตรปิฎก นิทานธรรมะ ต านานพระพทธรูป- พระธาตุ เป็นต้น
ทั้งยังพบว่ามีการบันทึกสรรพวิชาต่าง ๆ ด้วยเช่นกัน เช่น ต ารายา ฤกษ์ยาม โหราศาสตร์ (ต าราหมอดู)
ต าราสร้างบ้าน คาถาอาคม เป็นต้น ส่วนอักษรไทยน้อย จะใช้บันทึกทั่วไป ทั้งเกี่ยวข้องกับข้อราชการ
(ปกครองแบบหัวเมืองลาวยังนิยมใช้อักษรไทยน้อยเขียนติดต่อกับทางกรุงเทพฯ) วิถีชีวิต วรรณกรรมบันเทิง
เช่น กฎหมาย ต านานบ้าน- เมือง นิทานท้องถิ่น ค าสอน เป็นต้น
ราวปี พุทธศักราช ๒๔๖๔ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว แบบแผนการศึกษา
สมัยใหม่เริ่มมีบทบาท โดยการตราพระราชบัญญัติการประถมศึกษาฉบับแรก (สานิตย์ โภคาพันธ์ ๒๕๔๙:
๑๔) มีการจัดท าหนังสือแบบเรียนขึ้นมา โดยใช้ตัวอักษรและภาษาที่เป็นแบบแผนใหม่ จนท าให้อักษร ที่ใช้
บันทึกในวัสดุต่าง ๆ ในท้องถิ่น เช่น สมุดข่อย ใบลาน ไม้ไผ่ ได้ลดบทบาทลง
ู
ี
“ด้วยเหตุนี้ในปัจจุบันภาษาอสานจึงปรากฏมีเพียงภาษาพด และน้อยคนนักที่รู้ว่ายังคงมีภาษา
เขียนหลงเหลืออยู่”
ปัจจุบันถือว่าเป็นวิกฤติทางภาษาและภูมิปัญญาอีสานอย่างมาก เนื่องจากขาดผู้สืบทอดในการอ่าน
เขียน ตัวอักษรธรรมอีสาน ตัวอักษรไทยน้อย ส่งผลกระทบให้ภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ถกบันทึกไว้ในวัสดุต่าง ๆ
ู
