Page 79 - ebook.msu.ac.th
P. 79
76
ความท้าทายของ “คนท างานวัฒนธรรม”:
ข้อสังเกตเชิงแนวคิดในการด าเนินงานด้านเอกสารโบราณและพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น
ณรงค์ฤทธิ์ สุมาลี
1
บทคัดย่อ
บทความนี้พยายามตั้งข้อสังเกตเชิงแนวคิดเกี่ยวกับบทบาทในการด าเนินงานด้านเอกสารโบราณและ
ิ
พิพธภัณฑ์ท้องถิ่นท่ามกลางบริบทของการเมืองทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจสร้างสรรรค์ ทั้งนี้จากปฏิกิริยาที่มี
ื่
ต่อการเปลี่ยนแปลงของสังคมสมัยใหม่ จึงท าให้ผู้คนเกิดความห่วงกังวลและมีการเคลื่อนไหวเพอสร้างพนที่
ื้
ั
และอตลักษณ์ในรูปแบบต่างๆ ส าหรับรองรับให้ความมั่นคงปลอดภัยแก่ “ตัวตน” ซึ่งการแสวงหาการยอมรับ
ของผู้คนที่มีหลากหลายในสังคมได้น ามาซึ่งความขัดแย้งและตอบโต้กันในฐานะเป็น “การเมืองของอัตลักษณ์”
ทั้งนี้กระแสดังกล่าวยังถูกท าให้เข้มข้นและแหลมคมมากขึ้นจากกระบวนการโลกาภิวัตน์ พร้อมๆกับการ
แพร่กระจายของแนวคิด “เศรษฐกิจสร้างสรรค์” ที่เริ่มถูกกล่าวถึงมากในช่วงสิบปีที่ผ่านมา
ดังนั้น ด้วยบริบทการเปลี่ยนแปลงของสังคมดังกล่าวจึงจ าเป็นที่ “คนท างานวัฒนธรรม” โดยเฉพาะ
ิ
ิ
ด้านพพธภัณฑ์ท้องถิ่นและเอกสารโบราณต้องทบทวนกระบวนทัศน์และปรับบทบาทตนเองใหม่ส าหรับรับมือ
กับความท้าทายใหม่ๆเพื่อให้สามารถด ารงอยู่อย่างเท่าทันและมีศกดิ์ศรีในโลกภววิสัยดังกล่าวได้
ั
ค าส าคัญ : เอกสารโบราณ, พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น, การเมืองทางวัฒนธรรม, เศรษฐกิจสร้างสรรค์, โลกาภิวัตน์
บทบาทของ “ภาษาและวัฒนธรรมท้องถิ่น” ในฐานะคลังสมบัติทางปัญญา :
แหล่งอ้างอิงและกลไกผลิตซ้ าความเป็นชาติพันธุ์และอุดมการณ์
ความส าคัญและคุณค่าของเอกสารโบราณโดยเฉพาะคัมภีร์ใบลานมิใช่เพยงแค่ตัวคัมภีร์ในทาง
ี
กายภาพ หรือการสะท้อนถึงความหลากหลายของภาษา (เขียน) มนุษย์เท่านั้น หากยังเป็นหลักฐานชั้นต้นใน
ี
ฐานะ “ประวัติศาสตร์นิพนธ์”(Historiography) หรือบันทึกการเขียนประวัติศาสตร์รุ่นแรกๆของสังคมอสานที่
2
สามารถศึกษา ตรวจสอบและแตกประเด็นได้อย่างหลากหลายและมีชีวิตชีวา เสมือนคลังสมบัติทางปัญญาที่
รวบรวมเรื่องราวและสะท้อนเงาอดีตไว้มากมาย เช่น ความรู้เกี่ยวกับศาสนา ความเชื่อ ต านาน ประวัติศาสตร์
ิ
วรรณกรรม นิทาน ค าสอน โหราศาสตร์ พธีกรรม กฎหมายและต ารายา เป็นต้น โดยเป็นทั้งบันทึกที่ปรากฏ
ตามตัวอกษรอย่างชัดเจน (explicit) และความรู้ระหว่างบรรทัดในลักษณะนัยยะแฝง (implicit) ที่ซุกซ่อนให้
ั
ผู้สนใจได้ตีความและต่อยอดได้อีกหลากหลายแขนงศาสตร์ด้วย
อนึ่ง บทบาทและความส าคัญในฐานะคลังสมบัติของของเอกสารใบลานนั้น ได้ท าหน้าที่ทั้งเป็นแหล่ง
ผลิต เก็บบันทึกและแพร่กระจาย “สาร” (Message) แก่สังคมโดยผ่านสัญลักษณ์ “ภาษา” ดังนั้น จึงมี
ื่
้
ศักยภาพทั้งในแง่การครอบง า (hegemony) ดังเช่น การเป็นแหล่งอางองเพอการขัดเกลาทางสังคม
ิ
1 นักวิชาการศึกษา กองส่งเสริมการวิจัยและบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
2 ดูใน อรรถ นันทจักร, “ประวัติศาสตร์นิพนธ์อสาน: การศึกษาเชิงวิเคราะห์ประเพณีจดบันทึกประวัติศาสตร์หัวเมือง
ี
อีสาน ถึงต้นคริสตศตวรรษที่ ๒๐,” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ บัณฑิต
วิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๒๙. และอนุชิต สิงห์สุวรรณ, “ประวัตินิพนธ์อีสาน พ.ศ. ๒๔๗๕ ถึงสิ้นทศวรรษ ๒๕๒๐,”
วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์ศึกษา บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๕๓.
