Page 46 - Neuropsychiatric.indd

ี
ั
ึ
ิ่
ิ
ผู้ป่วยที่ใช้ levodopa ในระยะยาว (3-5 ป) มกเกดการตอบสนองต่อ levodopa ไม่สม่ าเสมอ โดย รายละเอียดไว้ หากเภสัชกรพบผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พงประสงค์จากยา จ าเป็นต้องค้นคว้าเพมเติมในส่วนนี้
ั
เกิดได้ 2 ลักษณะ คือ 1) End-of-dose wearing off คือ ภาวะที่ผู้ป่วยมีอาการเกร็งและเคลื่อนไหวไม่ได้ก่อน ดังนั้นผู้นิพนธ์จึงได้รวบรวมรายละเอยดเกี่ยวกับอาการไม่พงประสงค์จากยาต่อจิตและประสาท หวใจและ
ี
ึ
่
ึ
ั
้
ื
ึ
่
์
ได้รบยามอถัดไป ซ่งเกดจากการตายของเซลลประสาท dopamine และคาครงชีวิตของ levodopa สั้น (1-3 หลอดเลือด และแนวทางการจัดการ ไว้ในหนังสือเล่มนี้
ิ
ึ
ชั่วโมง) ท าให้การตอบสนองต่อยาขึ้นกับระดับ levodopa ในเลือดเท่านั้น ซึ่งแก้ไขโดยเพมความถี่ของการ อาการไม่พงประสงค์จากยาต่อจิตและประสาท ส่วนใหญ่เกิดจากความผิดปกติของระดับสารสื่อ
ิ่
ื
ิ
ื่
ั
์
รับประทานยาหรอใช้ยากลุ่มอนร่วมด้วย และ 2) Peak-dose dyskinesia คือ ภาวะที่มีการเคลื่อนไหวแบบ ประสาท ซึ่งมีหลายชนิด แต่ละชนดออกฤทธิหลากหลายและแตกต่างกน ทั้งนี้ ยารักษาความผดปกติทางจิต
ิ
ึ
บิดไปมาหรือเคลื่อนไหวซ้ า ๆ ในรูปแบบเดิม (dyskinesia) เน่องจากระดบ levodopa และ dopamine ใน และประสาทแต่ละชนิดในกลุ่มยาเดียวกันอาจมีอาการไม่พงประสงค์ต่อจิตและประสาททแตกต่างกัน ความรู้
ื
ั
ี
่
ิ
้
ึ
ู
่
สมองสงเกนไป แนวทางการแกไข ได้แก ปรับลดขนาด levodopa การใช้ levodopa ตองระวังอาการไม่พง เบื้องต้นที่กล่าวมาแล้วในบทนี้จะช่วยให้ผู้อ่านเข้าใจเนื้อหารายละเอียดของบทที่ 2 ต่อไป
้
ื
ั
่
ี
ี
้
ั
์
ิ
ประสงคต่อประสาท ทงทมสาเหตุจากยาเอง หรอสาเหตุจากอันตรกรยาระหว่างยา โดยเฉพาะกบ MAO
ิ
inhibitors ที่ออกฤทธิ์ไม่จ าเพาะ (non-selective) 60,61 เอกสารอ้างอิง
อาการไม่พงประสงคจากยาต่อจิต 58,59 ได้แก่ โรคจิต กลุ่มอาการวิตกกังวล ทั้งนี้โรคจิตพบมากที่สุด 1. World Health Organization. International drug monitoring: Conclusion role of national
์
ึ
จากการใช้ยา anticholinergics ล าดับถัดมา คือ amantadine, dopamine agonists, MAO inhibitors, centres. Technical Report Series No 498.Geneva: WHO, 1972.
้
์
ุ
COMT inhibitors และ levodopa ลดลงมาตามล าดับ ส าหรับ dopamine agonists มีอาการไม่พึงประสงค์ 2. ศนยเฝาระวังความปลอดภัยดานผลตภัณฑสขภาพ ส านกงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวง
์
ั
ิ
้
ู
่
ที่เด่น คือ ขาดความยับยั้งชั่งใจ อาการไมพงประสงคจากยาตอประสาท 58,59 ได้แก่ ความผิดปกติของการรับรู้ สาธารณสุข. แนวทางการบันทึกรายงานเหตุการณ์ไม่พงประสงค์จากการใช้ผลิตภัณฑ์สุขภาพ. [เข้าถึง 20
์
่
ึ
ึ
และความคิด และร่างกายเคลื่อนไหวผิดปกติ ส าหรับ selegiline ซึ่งเป็น MAO inhibitors ต้องระวังอันตรกิริยา พฤศจิกายน 2563]. จาก http://thaihpvc.fda.moph.go.th/thaihvc/index.jsf
ระหว่างยา ในการหยุดยา ต้องค่อย ๆ ลดขนาดยาก่อนหยุดยา เพื่อลดความเสี่ยงต่อการเกิดกลุ่มอาการ NMS 3. Rawlins MD, Thompson JW. Pathogenesis of adverse drug reactions. In: Davies DM, ed.
จากการหยุดยากะทันหัน นอกจากน้ bromocriptine สามารถท าให้เกิดพงผืดที่ลิ้นหัวใจและปอดได้ จึงใช้ใน Textbook of adverse drug reactions. Oxford: Oxford University Press, 1977.
ั
ี
กรณีที่จ าเป็นเท่านั้น และควรถ่ายภาพรังสีทรวงอกก่อนใช้ยา 4. Edwards IR, Aronson JK. Adverse drug reactions: definitions, diagnosis, and management.
Lancet 2000;356(9237):1255-9.
10) Opioids 5. Hartwig SC, Siegel J, Schneider PJ. Preventability and severity assessment in reporting
ั
ื
Opioids ออกฤทธิ์ที่ opioid receptor ในสมอง ใช้รักษาอาการปวดเฉยบพลนและปวดเร้อรังแบบ adverse drug reactions. Am J Hosp Pharm. 1992;49(9):2229-32.
ี
ุ
้
ึ
ั
ั
ุ
่
่
์
ุ
ปานกลางถงรนแรง สามารถแบงกลมตามระดบความแรงของยา ดงน 1) opioids ที่มีฤทธิ์แรง ได้แก่ 6. ศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัยดานผลตภัณฑสขภาพ ส านกงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวง
ั
้
ี
ิ
่
ุ
ุ
์
ิ
้
fentanyl, methadone, morphine และ pethidine และ 2) opioids ที่มีฤทธิ์ออน ได้แก่ codeine และ สาธารณสข. แบบรายงานเหตุการณไมพงประสงคจากการใช้ผลตภัณฑสขภาพ. [เขาถง 20 พฤศจกายน
ิ
ึ
์
ึ
่
์
ี

้
ี
tramadol 34,62,63 ยากลุ่มน โดยเฉพาะ pethidine และ tramadol มผลลดการนา serotonin กลับเข้าสู่ 2563]. จาก: http://hpvc.fda.moph.go.th/AEINFO/NewsPublishView.aspx?ID=11377
้
์
เซลล์สมอง จึงควรหลีกเลี่ยงการใช้ร่วมกับ SSRIs หรือ MAO inhibitors เนื่องจากเพมความเสี่ยงต่อการเกิด 7. ปฐม สวรรค์ปัญญาเลิศ, วิมล สุวรรณเกศาวงษ. ส านักงานคณะกรรมการอาหารและยา. ระบบเฝาระวัง
ิ่
กลุ่มอาการ serotonin syndrome นอกจากนี้ pethidine และ tramadol เพิ่มความเสี่ยงต่อการชัก 62,63 ความปลอดภัยดานผลตภัณฑสขภาพของประเทศไทย. นนทบุร: โรงพิมพ์สานกงานพระพทธศาสนา
ุ
ุ
ี
้
ิ
ั
์

ั
้
ิ
ั
่
ึ
อาการไม่พงประสงคจากยาตอจตและประสาท 64,65 ไดแก โรคจิต สบสน ประสาทหลอน วิตกกงวล แห่งชาติ; 2559.
่
์

ิ
้
กระสับกระส่าย การใช้ยากลุ่มนี้ไม่ควรหยุดยากะทันหัน เพราะอาจทาใหเกดอาการถอนยา และอาการปวดท ่ ี 8. Naranjo CA, Busto U, Sellers EM, Sandor P, Ruiz I, Roberts EA, et al. A method for estimating
ควบคุมไม่ได้ the probability of adverse drug reactions. Clin Pharmacol Ther. 1981;30(2):239-45.
9. Agbabiaka TB, Savović J, Ernst E. Methods for causality assessment of adverse drug
สรุปท้ายบท reactions: a systematic review. Drug Saf. 2008;31(1):21-37.
นิยามของอาการไมพงประสงคจากยาที่ใช้ในหนังสือเล่มนี้ใหความสาคญกบอาการไมพึงประสงคจาก 10. Waller P, Harrison-Woolrych M. An Introduction to pharmacovigilance. United States: John
์
่
ึ
่
์
ั
ั
้

่
ิ
ยาในขนาดปกต อาการไมพงประสงคจากยาต่อจิตและประสาท หวใจและหลอดเลอดในบทท่ 2-4 ส่วนใหญ่ Wiley & Sons Ltd., 2017.
ึ
ื
ั
์
ี
เป็นอาการไม่พึงประสงค์ที่มีความรุนแรงที่ท าให้ผู้ป่วยต้องหยุดใช้ยาชั่วคราวหรือถาวร หรือต้องได้รับการรักษา 11. Strom BL, Kimmel SE, Hennessy S. Textbook of pharmacoepidemiology. United States:
ในปัจจุบันมีแหล่งข้อมูลที่ใช้บ่งชี้อาการไม่พงประสงค์จากยาที่ส าคัญ ได้แก่ ฐานข้อมูล Thai Vigibase และ John Wiley & Sons Ltd., 2013.
ึ
่
ุ
ฐานข้อมูลของต่างประเทศ คือ FDA Adverse Event Reporting System (FAERS) ของสหรัฐอเมริกา รวมถึง 12. ธิดา นงสานนท, จันทิมา โยธาพทักษ์. ตรงประเด็น เรอง adverse drug reaction. กรงเทพมหานคร:
์
ิ
ิ
ื
แหล่งข้อมูลจากงานวิจัยซึ่งระดับความน่าเชื่อถือขึ้นอยู่กับรูปแบบงานวิจัย สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล, 2550.
ื
ึ
แม้ว่าจะมีหนังสือหรือบทความปริทัศน์ที่รวบรวมรายการยาที่เป็นสาเหตุของอาการไม่พงประสงค์ซึ่ง 13. จันทิมา โยธาพทักษ์, ปราโมทย์ ตระกลเพยรกจ. ตรงประเดน เร่อง adverse drug reaction 2 การ
ู
ิ
ี
็
ิ
สวนใหญ่อางองแหลงขอมลขางตน แต่เนื้อหาเกี่ยวกับการจัดการอาการไม่พงประสงค์มักไม่ได้อธิบาย ประเมินผื่นแพ้ยา.กรุงเทพมหานคร: สมาคมเภสัชกรรมโรงพยาบาล, 2551.
ู
้
้
ึ
้
่
้
่
ิ
24 25
25