Page 81 - ebook.msu.ac.th

78

ุ
ุ
ื่
เพอท าการผลิต ตีความและเผยแพร่อดมการณ์สู่สังคม ซึ่งอดมการณ์ที่ผู้น าการเคลื่อนไหวแต่ละครั้งใช้ในการ
้
เผยแพร่นั้นมีความคล้ายคลึงกัน โดยมักจะอางตัวว่ามีอานาจเหนือธรรมชาติ มีเวทมนตร์คาถา และการยกความ

ุ
เชื่อทางศาสนามาอ้างอิง เช่น การเกิดกลียุค โดยเฉพาะการถวิลหาโลกอดมคติในแผ่นดิน “พระศรีอาริย์”
ี
ุ
ส าหรับคติความเชื่อเรื่องพระศรีอาริย์นั้นปรากฏในคัมภีร์พระไตรปิฎก เป็นพทธพยากรณ์กล่าวเพยง
ว่าพระพุทธเจ้าองค์ต่อไปคือพระศรีอาริยเมตไตร แต่ไม่ได้ให้หรือบอกรายละเอียดใด เชื่อกันว่าพระพุทธศาสนา
7
ั
ของพระโคตมจะมีอายุอยู่ ๕,๐๐๐ ปี ระหว่างนั้นจะค่อยๆเกิดปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “ปัญจอนตรธาน”
ขึ้นมา ซึ่งเป็นความเชื่อที่มีมาตั้งแต่ครั้งสุโขทัย ตามที่ปรากฏในจารึกหลักต่างๆถึง ๑๖ หลัก และแพร่ขยาย
8
ทั่วไปอย่างมากในช่วงกรุงศรีอยุธยา และเชื่อกันมากจนขนาดคณะราษฎร์ที่เปลี่ยนแปลงการปกครองในปี
ิ
ื่
พ.ศ. ๒๔๗๕ ต้องน ามาใช้อางในการสนับสนุนความคดดังกล่าวเพอเปลี่ยนสังคมที่เป็นอยู่ไปสู่สังคมที่เจริญกว่า
้
ประเสริฐกว่า รวมทั้งปรากฏในบทความต่างๆที่เขียนในช่วงนั้นด้วย
9
ั
กระแสของปัญจอนตธานและพระศรีอาริย์นั้นได้ถูกน ามากล่าวถึงอย่างกว้างขวางพร้อมๆกับกระแส
ของคอมมิวนิสต์ที่เริ่มแพร่เข้ามา ดังนั้น ในเวลานั้น จึงมีผู้น าแนวคิดดังกล่าวมาเปรียบเทียบความเหมือนและ
มองว่าเป็นภัยของชาติ เช่น รัชกาลที่ ๖ ทรงได้น ามาเปรียบเทียบเป็นตารางว่าศาสนาพระศรีอาริย์กับลัทธิ
10
สังคมนิยมนั้นมีลักษณะใกล้เคียงกัน ทว่าความเชื่อ “ปัญจอนตธาน” นั้น ไม่ใช่พทธพจน์และไม่มีปรากฏใน
ั
ุ
พระไตรปิฎก แต่กลับปรากฏที่ลังกาในคัมภีร์สารัตถลังการของพระนันทะจารยะ พระธรรมยุติผู้ใหญ่เรียกอย่าง
11
ไม่นับถือว่า “ทิษฐิของยายแก่” อย่างไรก็ตาม ความเชื่อดังกล่าวก็แพร่หลายจนเป็นที่เชื่อถือถึงความเสื่อม
ของพระพทธศาสนาเมื่อใกล้ปี พ.ศ. ๒๕๐๐ ดังปรากฏมีการฟนฟพระศาสนาเป็นระยะๆ เช่นการสังคายนา
ุ
ู
ื้
12
พระไตรปิฎกในสมัยรัชกาลที่ ๑ หรือการตั้งธรรมยุตินิกายของรัชกาลที่ ๔ เมื่อครั้งยังผนวช เป็นต้น
ส าหรับเค้าโครงหลักของเรื่องพระศรีอาริย์ที่เป็นแม่แบบของสยามน่าจะมาจาก “มาลัยวัตถุ” ซึ่ง
สันนิษฐานว่าพระทางลังกาแต่งไว้(ประมาณพทธศตวรรษที่ ๑๗) จากนั้นได้มีการแปล แปลงและคัดลอกต่อกัน
ุ

7 ความเสื่อมทั้ง ๕ ประการ ดูรายละเอียดใน สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส, พระปฐม
สมโพธิกถา (กรุงเทพฯ : ม.ป.พ., ๒๕๓๗) ปริจเฉทที่ ๒๙ ธาตุอันตรธานปริวัตต์.หน้า ๔๔๗-๔๕๕. และกรมศิลปากร, ต านาน
้
มูลศาสนา (พิมพ์ครั้งที่ ๒ กรุงเทพฯ : เสริมวิทย์บรรณาคาร, ๒๕๑๙) ว่าด้วยพยากรณ์ศาสนวงศ์ หนา ๓๖๗-๔๗๒. และ พระ
ยาD:\search\a{696}{707}{707}{705}{699}{707}{725}{682}{722}+({737}{673}{745}{711}),+{702}{707}{720}{706}{722}\a|b8c3c3c1bbc3d5aad2+a1e1e9c7+bec3d0c2d2\-5,-1,0,B\browse ธรรมปรีชา
(แก้ว), ไตรภูมิโลกวินิจฉยกถา : ฉบับที่ ๒ ไตรภูมิฉบับหลวง (กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, ๒๕๒๐) เล่ม ๒ หน้า ๔๔-๖๒ และ
เล่ม ๓ หน้า ๒๑๕-๒๑๗. รวมทั้งหลักฐานที่จารึกวัดมหาผล บ้านท่าขอนยางที่เชื่ออายุพระพุทธศาสนาจะยืน ๕๐๐๐ ปี “…มี
เจตนาศรัทธาพร้อมกันสร้างพัทธสีมาลูกนี้ไว้กับศาสนาพระพุทธเจ้า ตราบต่อเท่า ๕๐๐๐ พระวัสสา นิพพานปัจจโย..” และ
ปรากฏตามจารึกอื่นๆ มากมาย เป็นต้น
8 ชาญวิทย์ เกษตรศิริ, “กบฎไพร่สมัยอยุธยากับแนวคิดผู้มีบุญ-พระศรีอาริย์-พระมาลัย” ใน อยุธยา ประวัติศาสตร ์
และการเมือง (กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. ๒๕๔๒.) หน้า ๒๓๑-๒๔๑.
9 ชัยอนันต์ สมุทวณิช, ความคิดทางการเมืองการปกครองไทยโบราณ (กรุงเทพฯ : แผนกรัฐประศาสนศาสตร์ คณะ
รัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๑๙.) หน้า ๓๐–๓๕.
10 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, จดหมายเหตรายวัน (พระนคร:พิมพ์ในงานศพหม่อมเจ้ารัชวลิต เกษม
ุ
สันต์, ๑ ส.ค.๒๕๑๗) หน้า ๘๐.
11 หจช.,สบ.๒.๕๓/๗๓, หนังสือสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์นมัสการสมเด็จฯกรมพระยาด ารงราชานุภาพ. อ้างใน คนึง
นิตย์ จันทบุตร, การเคลื่อนไหวของยุวสงฆ์ไทยรุ่นแรก พ.ศ. ๒๔๗๗-๒๔๘๔ (กรุงเทพฯ: ส านักพิมพ์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.๒๕๒๘.)หน้า ๑๐๔.
12 สมเด็จกรมพระยา ด ารงราชานุภาพ, ความทรงจ า (กรุงเทพฯ: ศิลปาบรรณาคาร, ๒๕๑๔.) หน้า๗๗-๗๙.