Page 104 - Neuropsychiatric.indd

ั
ั
8.4.2 ข้อแนะน าเพื่อการป้องกัน การจดการ คือ หยุดยาที่เป็นสาเหตุ โดยค่อย ๆ ลดขนาดยาลง โดยเฉพาะยารกษาโรคจิต เนื่องจาก
86
ึ
ข้อแนะน าเพื่อป้องกันการเกิดภาวะ tardive dyskinesia จากยา (ตารางที่ 2.21) มีดังนี้ การหยดยากะทันหันท าให้เกิดการถอนยา ซึ่งท าให้เกิด tardive dykinesia อาการรุนแรงมากขนและอาการ
ุ
้
o ระมัดระวังการใช้ยาในผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง ทางจิตก าเริบได้ ในผู้ที่อาการไม่รุนแรงอาจพิจารณาปรับลดขนาดยาลงในกรณีที่จ าเป็นต้องใช้ยา แต่หากใช้ยา
o ในผู้ป่วยที่จ าเป็นต้องได้รับยาต่อเนื่องนาน ควรประเมินอาการผู้ป่วยอย่างสม่ าเสมอ โดยอาจใช้ anticholinergic agent ร่วมด้วย ให้หยุดยา anticholinergic agent ด้วย ยกเว้นมีความจ าเป็นต้องใช้ยา
เครื่องมือช่วยประเมนอาการ เช่น Abnormal Involuntary Movement Scale (AIMS) ดังกล่าว (รายละเอียดไดอธิบายไว้ในหัวข้อ dystonia ก่อนหน้านี้) 73,86,110
ิ
้
111
่
ื่
ี
ั
(ตารางท 2.22) และแนะน าผู้ป่วยและญาติให้สังเกตอาการผิดปกติเพอสามารถค้นหาอาการและ ผู้ป่วยที่ใช้ยารกษาโรคจิต อาการจะดขนประมาณร้อยละ 50 ภายหลงหยุดยาโดยมีระยะเวลาเปน
้
ี
ั
ึ
็
ื
ี
ให้การรักษาแต่เนิ่น สัปดาห์ หรอเป็นเดือน แต่บางรายอาจใช้ระยะเวลาเป็นป กรณีมีสาเหตุจากยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่า ควร
ั
่
ี
่
ุ
ื
ิ
ิ
่
o การใช้ยารักษาโรคจิต อาจพิจารณาเลอกใช้ยารกษาโรคจตกลมใหม และควรค่อย ๆ ปรับเพม เปลยนเป็นยารกษาโรคจตกลุ่มใหม่แทน เช่น risperidone, olanzapine, quetiapine, clozapine โดย
ั
่
ิ
91
ขนาดยา clozapine มีความเสี่ยงต่อการเกิด tardive dyskinesia ต่ าที่สุด ในผู้ป่วยที่ยังคงมีอาการแม้ปรับลดขนาด
ี
ิ
o ควรใช้ยาในขนาดต่ าที่สุดและระยะเวลาสั้นที่สุด เช่น หลีกเลี่ยงการใช้ metoclopramide ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ นอกจากน้อาจพจารณาให้ benzodiazepines กรณีที่อาการเล็กน้อย เช่น
ต่อเนื่องนานเกิน 3 เดือน clonazepam ขนาดเริ่มต้น 0.5 มิลลิกรัม และปรับเพิ่มครั้งละ 0.5 มิลลิกรัม ทุก 5 วัน จนผู้ป่วยตอบสนองต่อ
การรักษา ขนาดสูงสุดไม่เกิน 3-4 มิลลิกรัม/วัน ส าหรับผู้ป่วยที่ใช้ lithium ยากันชัก ยาต้านอาเจียน เมื่อหยุด
8.4.3 การจัดการเมื่อเกิดอาการไม่พึงประสงค์ ยา อาการจะดีขึ้นภายในระยะเวลาเป็นสัปดาห์ กรณีที่เกิด dyskinesia จากการหยุดยากะทันหัน อาการจะดี
ุ
์
่
ิ
แพทยจะซักประวัติ ตรวจรางกาย และประเมนความรนแรงของ tardive dyskinesia ด้วยเครื่องมือ ขึ้น ภายใน 3 เดือน 86,110

เช่น AIMS มี 12 ข้อ ข้อ 1-7 เปนการประเมนระดบความรนแรงการเคลื่อนไหวที่ผิดปกติ ใน 7 ต าแหน่งของ สาหรบการรักษาภาวะ focal dyskinesia ซึ่งมีอาการเฉพาะที่ อาจพิจารณาใช้ botulinum toxin
ั
็
ิ
ั
ุ
®
่
์
รางกาย ได้แก่ กล้ามเนื้อบริเวณใบหน้า ริมฝีปาก ขากรรไกร ลิ้น ระยางคส่วนบน (แขน ข้อมือ มือ และนิ้ว) โดยขนาดยาที่ใช้ขึ้นกับต าแหน่งที่ฉีดยาและรูปแบบผลิตภัณฑ์ยา เช่น onabotulinumtoxinA (Botox )
ิ
ิ
ั
ั
้
์
็
ระยางคส่วนล่าง (ขา เข่า ข้อเท้า นิ้วเท้า) คอ ไหล่และกระดูกคอสะโพก และขอ 8-12 เปนการประเมนระดบ ส าหรับบริเวณ cervical ใช้ขนาด 150 ยูนต และสามารถปรบเพ่มเป็น 300-400 ยูนิต และฉีดซ้ าทุก 3 เดือน
ิ
ความรุนแรงโดยภาพรวมและสถานะเกี่ยวกับฟัน (ตารางที่ 2.22) โดยประมาณ 71,78

่
่
ั
้
่
ิ
ในผู้ป่วยที่มีภาวะไมตอบสนองตอการรกษาดวยยา อาจพจารณาทาการผาตัดฝงเครองกระต้นสมอง
่
ื
ุ
ั
ตารางที่ 2.22 แบบประเมิน Abnormal Involuntary Movement Scale (AIMS) ส่วนลึกด้วยไฟฟ้า (deep brain stimulation)
หัวข้อ คะแนน
1. ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวบริเวณกล้ามเนื้อแสดงความรู้สึกของใบหน้า 0 = ไม่มี 8.4.4 ตัวอย่างกรณีศึกษา
ี
112
ิ
2. ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวบริเวณริมฝีปากและบริเวรณรอบปาก 1 = น้อยมาก Shaikh และคณะ ได้รายงานกรณศึกษาการเกด tardive dyskinesia จาก aripiprazole ต่อเนื่อง
3. ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวบริเวณกราม 2 = เล็กน้อย เป็นเวลานาน ในผู้ป่วยชาย อายุ 67 ปี ซึ่งได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคอารมณ์สองขั้วเมื่อ 30 ปีก่อน เริ่มรักษาด้วย
4. ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวบริเวณลิ้น 3 = ปานกลาง ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่า คือ trifluoperazine แต่ไม่ได้ผล จากนั้นเปลี่ยนเป็น lithium และผู้ป่วยตอบสนองต่อ
5. ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวบริเวณระยางค์ส่วนบน (แขน ข้อมือ มือ นิ้ว) 4 = มาก การรักษา จึงใช้ lithium ต่อเนื่องนานประมาณ 30 ปี ต่อมาผู้ป่วยมีไตวายและได้รับการปลูกถ่ายไต จึงเปลี่ยน
6. ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวบริเวณระยางค์ส่วนล่าง (ขา เข่า ข้อเท้า นิ้วเท้า) จาก lithium เป็น valproic acid ต่อมาผป่วยมตับอ่อนอักเสบ จงเปลยนเป็น aripriprazole และใช้ยา
ี
ู
่
ี
ึ
้
7. ความผิดปกติของการเคลื่อนไหวบริเวณคอ ไหล่ สะโพก ต่อเนื่องนาน 7 ปี และเริ่มมอาการเคลื่อนไหวผิดปกติ พูดไม่ชัดลิ้นแข็ง น้ าลายไหล อยู่ไม่สุข กล้ามเนื้อกระตุก
ี
8. ระดับความรุนแรงของความผิดปกติของการเคลื่อนไหวโดยรวม
9. ระดับการไร้ความสามารถเนื่องจากความผิดปกติของการเคลื่อนไหว และสั่น จึงได้รับการวินิจฉัยเป็น tardive dyskinesia แต่อาการยังคงอยู่แม้ปรับลดขนาด aripiprazole แพทย์
10. การรับรู้ของผู้ป่วยต่อความผิดปกติของการเคลื่อนไหว 0 = ไม่รับรู้ จึงหยุดการรักษาด้วย aripiprazole โดยค่อย ๆ ปรับลดขนาด aripiprazole จนสามารถหยุดยาได้ และเริ่มใช้
ิ
ั
ื่
้
1 = รับรู้แต่ไม่รู้สึกเป็นทุกข ์ lamotrigine โดยค่อย ๆ ปรบเพ่มขนาดยาจนได 50 มิลลิกรัม เพอรักษาโรคอารมณ์สองขั้ว และให้
2 = รับรู้และรู้สึกเป็นทุกข์เล็กน้อย trihexyphenidyl ขนาด 1 มิลลิกรัม วันละ 2 ครั้ง เพื่อรักษาอาการทางกล้ามเนื้อ แต่ 1 สัปดาห์ต่อมา อาการ
3 = รับรู้และรู้สึกเป็นทุกข์ปานกลาง โดยรวมไม่ดีขึ้น ผู้ป่วยมีกล้ามเนื้อใบหน้าเคลื่อนไหวผิดปกติ แพทย์จึงเปลยนเป็น clonazepam ขนาด 0.5
ี
่
4 = รับรู้และรู้สึกเป็นทุกข์มาก มิลลิกรัม วันละ 2 ครั้ง แต่ยังไม่สามารถควบคุมอาการได้ แพทย์จึงหยุดการรักษาโรคอารมณ์สองขั้วและเริ่ม
11. มีปัญหาเกี่ยวกับฟัน และ/หรือฟันปลอมหรือไม่ 0 = ไม่ใช ่ การรักษาภาวะซึมเศร้าด้วย escitalopram ขนาด 10 มิลลิกรัม/วัน และ trazodone ขนาด 75 มิลลิกรัม/วัน
12. สวมฟันปลอมเป็นประจ าหรือไม่ 1 = ใช่ โดยค่อย ๆ ปรับเพ่มขนาดยา แต่ผู้ป่วยยังคงมีอาการ tardive dyskinesia และผลประเมนดวย AIMS ได้
ิ
ิ
้
ที่มา : เรียบเรียงจาก Guy
111
เท่ากับ 27 คะแนน จากนั้นแพทย์สั่งใช้ valbenazine ขนาด 40 มิลลิกรัม/วัน เพื่อรักษา tardive dyskinesia
และอาการดีขึ้นภายใน 3 วัน ผลประเมินด้วย AIMS มีคะแนนลดลงเหลือ 6 คะแนน valbenazine เป็นยาใน
82 83
83