Page 102 - Neuropsychiatric.indd

ั
ิ
ั
ิ
ั
ั
ั
ิ
ยาที่ใช้รกษาอาการ ได้แก่ benztropine หรือ trihexyphenidyl ซึ่งเป็น antimuscarinic agents การเกดภาวะ tardive dyskinesia มกจะเกดภายหลงใช้ dopaminergic receptor antagonists
การเกดภาวะ tardive dyskinesia มกจะเกดภายหลงใช้ dopaminergic receptor antagonists
ิ
ั
ิ
ั
การเกดภาวะ tardive dyskinesia มกจะเกดภายหลงใช้ dopaminergic receptor antagonists
ั
จะท าให้อาการดีขึ้นบ้างในช่วง 2 สัปดาห์แรก แต่ต้องใช้ระยะเวลาหลายเดือนหรือ 1 ปี อาการจึงจะดีขึ้นอย่าง เป็นระยะเวลา ินาน อย่างน้อย 3 เดือน แต่ในผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไป อาจพบภายหลงใช้ยา 1 เดือน นอกจากนี้
ั
เป็นระยะเวลานาน อย่างน้อย 3 เดือน แต่ในผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไป อาจพบภายหลงใช้ยา 1 เดือน นอกจากนี้
ั
เป็นระยะเวลานาน อย่างน้อย 3 เดือน แต่ในผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไป อาจพบภายหลงใช้ยา 1 เดือน นอกจากนี้
73,86
73
ยังสามารถเกิดได้ภายหลังจากหยุดยาในผู้ป่วยที่ใช้ยา dopaminergic receptor antagonists ต่อเนื่องนาน
ชัดเจน อ้างอิงจากหนังสือยาต้านพิษ 4 พ.ศ. 2557 ขนาดยาที่ใช้ มีดังนี้ 86,104 ยังสามารถเกิดได้ภายหลังจากหยุดยาในผู้ป่วยที่ใช้ยา dopaminergic receptor antagonists ต่อเนื่องนาน 73,86

o benztropine ขนาด 1-2 มิลลิกรัม ฉีดเข้าทางกล้ามเนื้อ หรือทางหลอดเลือดด า หรือชนิด ยังสามารถเกิดได้ภายหลังจากหยุดยาในผู้ป่วยที่ใช้ยา dopaminergic receptor antagonists ต่อเนื่องนาน 73,86

8.4.1 ยาที่เป็นสาเหตุ
รบประทาน วันละ 2-3 ครั้ง สามารถปรับเพ่มขนาดยา 0.5 มิลลิกรัม ทุก 5-6 วัน ขนาดยาสูงสุด 8.4.1 ยาที่เป็นสาเหตุ
ั
ิ
8.4.1 ยาที่เป็นสาเหตุ
่
กลไกทคาดว่าเปนสาเหต คือ การได้รับ dopaminergic receptor blockers ตอเนองระยะยาว ทา
่
ี
็
ุ
ื
่
ี
่
่
่
็
ื
ุ
กลไกทคาดว่าเปนสาเหต คือ การได้รับ dopaminergic receptor blockers ตอเนองระยะยาว ทา
6 มิลลิกรัม/วัน กลไกทคาดว่าเปนสาเหต คือ การได้รับ dopaminergic receptor blockers ตอเนองระยะยาว ทา
่

่
ุ
ี
่
ื
็
ให้เกิดการยับยั้งที่ striatal dopamine D2 receptors ต่อเนื่อง และส่งผลให้เกิดกระบวนการ receptor
o trihexyphenidyl ขนาด 1 มิลลิกรัม/วัน ชนิดรับประทาน สามารถปรับเพมขนาดยา 2 มิลลิกรัม ให้เกิดการยับยั้งที่ striatal dopamine D2 receptors ต่อเนื่อง และส่งผลให้เกิดกระบวนการ receptor
ิ่
ให้เกิดการยับยั้งที่ striatal dopamine D2 receptors ต่อเนื่อง และส่งผลให้เกิดกระบวนการ receptor
86
86
upregulation และเกิด hypersensitization ยาที่เป็นสาเหตุ ได้แก่ ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าและกลุ่มใหม่
ทุก 3-5 วัน ขนาดปกต 6-10 มิลลิกรัม/วัน แบ่งให้วันละ 3-4 ครั้ง แต่หากใช้ร่วมกับ levodopa upregulation และเกิด hypersensitization ยาที่เป็นสาเหตุ ได้แก่ ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าและกลุ่มใหม่
ิ
upregulation และเกิด hypersensitization ยาที่เป็นสาเหตุ ได้แก่ ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าและกลุ่มใหม่
86
้
ั
้
91
91
(รอยละ 5 และ รอยละ 1) ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ที่พบน้อยที่สุด คือ clozapine อาการสัมพันธ์กับขนาด
้
้
จ าเป็นต้องปรับลดขนาดยา trihexyphenidyl ลงเหลือ 3-6 มิลลิกรัม/วัน (รอยละ 5 และ รอยละ 1) ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ที่พบน้อยที่สุด คือ clozapine อาการสัมพนธ์กับขนาด
(รอยละ 5 และ รอยละ 1) ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ที่พบน้อยที่สุด คือ clozapine อาการสัมพนธ์กับขนาด
ั
91
้
้
่
ี
และระยะเวลาที่ใช้ยา ยาต้านอาเจยน ได้แก metoclopramide และ prochlorperazine เกิดประมาณร้อย
ี
่
หลังจากผู้ป่วยได้รับการรักษาข้างต้นแล้ว พบว่าผู้ป่วยบางส่วนจะหายดี ในขณะที่ผู้ป่วยบางส่วนยังคง และระยะเวลาที่ใช้ยา ยาต้านอาเจยน ได้แก metoclopramide และ prochlorperazine เกิดประมาณร้อย
ี
่
และระยะเวลาที่ใช้ยา ยาต้านอาเจยน ได้แก metoclopramide และ prochlorperazine เกิดประมาณร้อย
ั
86
ั
ละ 1-10 โดยพบว่าสัมพนธ์กับระยะเวลาที่ใช้ยา คณะกรรมการอาหารและยา สหรัฐอเมริกา ได้แจ้งเตือนใน
86
มีอาการ และบางส่วนมีการด าเนินโรคไปเป็นพาร์กินสัน ซึ่งอาจพิจารณาใช้ยาส าหรับรักษาโรคพาร์กินสัน เช่น ละ 1-10 โดยพบว่าสัมพนธ์กับระยะเวลาที่ใช้ยา คณะกรรมการอาหารและยา สหรัฐอเมริกา ได้แจ้งเตือนใน
86
ละ 1-10 โดยพบว่าสัมพนธ์กับระยะเวลาที่ใช้ยา คณะกรรมการอาหารและยา สหรัฐอเมริกา ได้แจ้งเตือนใน
ั
้
108

black box warning ของ metoclopramide ว่ายาสามารถทาใหเกิด tardive dyskinesia นอกจากนี้ ยัง
้

108
antimuscarinic agents, levodopa/carbidopa และ dopamine agonists โดย levodopa/carbidopa black box warning ของ metoclopramide ว่ายาสามารถทาใหเกิด tardive dyskinesia นอกจากนี้ ยัง
108
black box warning ของ metoclopramide ว่ายาสามารถทาใหเกด tardive dyskinesia นอกจากนี้ ยัง
้

ิ
ุ
่
้
้
พบไดใน lithium, carbamazepine, phenytoin ยาต้านซึมเศรากลม SSRIs ซึ่งมีฤทธิ์ลด dopaminergic
้
ุ
่
้
ี
ิ
ี
และ dopamine agonist มประสทธิผลในการรักษาอาการ แต่อาจไมไดผลดในกรณที่มีสาเหตุจากยารักษา พบไดใน lithium, carbamazepine, phenytoin ยาต้านซึมเศรากลม SSRIs ซึ่งมีฤทธิ์ลด dopaminergic
ี
้
่
้
่
ุ
พบไดใน lithium, carbamazepine, phenytoin ยาต้านซึมเศรากลม SSRIs ซึ่งมีฤทธิ์ลด dopaminergic
้
86
ี
่
ื
่
่
activity (ตารางท 2.21) กลไกอืน ๆ ได้แก่ การลดลงของ cholinergic activity ที่ basal ganglia การ
86
ี
่
โรคจิต และมีอาการสั่นรุนแรง activity (ตารางท 2.21) กลไกอน ๆ ได้แก่ การลดลงของ cholinergic activity ที่ basal ganglia การ
activity (ตารางท 2.21) กลไกอน ๆ ได้แก่ การลดลงของ cholinergic activity ที่ basal ganglia การ
่
ื
86
่
ี

ู
ี
สญเสยการทางานของ striatonigral gamma-aminobutyric acid-mediated neurons การเหนี่ยวน าให้

ู
ี
ี
สญเสยการทางานของ striatonigral gamma-aminobutyric acid-mediated neurons การเหนี่ยวน าให้

สญเสยการทางานของ striatonigral gamma-aminobutyric acid-mediated neurons การเหนี่ยวน าให้
ู
86
86
เกิดภาวะ excitotoxicity จากสาร glutamate และการเกิดภาวะ oxidative stress
86
8.3.4 ตัวอย่างกรณีศึกษา เกิดภาวะ excitotoxicity จากสาร glutamate และการเกิดภาวะ oxidative stress
เกิดภาวะ excitotoxicity จากสาร glutamate และการเกิดภาวะ oxidative stress
107
Morabito และคณะ ได้รายงานกรณศึกษาการเกด parkinsonism จาก paliperidone ซึ่งเป็นยา
ิ
ี

ตารางที่ 2.21 ยาที่สามารถทาให้เกิด tardive dyskinesia

ตารางที่ 2.21 ยาที่สามารถทาให้เกิด tardive dyskinesia
่
รักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ ในผู้ป่วยชาย อายุ 68 ปี เป็นโรคอารมณ์สองขั้ว และมีโรคประจ าตัวอืน ๆ คือ ความดัน ตารางที่ 2.21 ยาที่สามารถทาให้เกิด tardive dyskinesia
ยา
ยา
กลไก
กลไก
ยา
โลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง โรคหลอดเลือดหัวใจโคโรนารี โรคภูมิแพ้ เคยได้รับ risperidone แล้วเกิด EPS และ ยากันชัก: carbamazepine, phenytoin ลด dopaminergic activity กลไก
ลด dopaminergic activity
ยากันชัก: carbamazepine, phenytoin
ได้รับการรักษา EPS ด้วย benztropine จากนั้นเปลี่ยนยาเป็น paliperidone รูปแบบฉีดชนิดออกฤทธิ์นาน ยากันชัก: carbamazepine, phenytoin ลด dopaminergic activity
ยาควบคุมอารมณ์: litihium
ยาควบคุมอารมณ์: litihium
ยาควบคุมอารมณ์: litihium
โดยได้รับยามาแล้ว 2 ครั้ง ครั้งแรกฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 234 มิลลิกรัม หลังจากนั้น 7 วัน ฉีด 156 มิลลิกรัม (ตาม ยาต้านซึมเศร้า: SSRIs
ยาต้านซึมเศร้า: SSRIs
ยาต้านซึมเศร้า: SSRIs
แนวทางการบริหารยา paliperidone) พบว่าหลังได้รับยาครั้งที่ 2 ผู้ป่วยมีความจ าและความสามารถในการท า ยาต้านอาเจียน: metoclopramide, prochlorperazine เกิดกระบวนการ dopamine receptor upregulation และn และ
ยาต้านอาเจียน: metoclopramide, prochlorperazine
เกิดกระบวนการ dopamine receptor upregulatio
ยาต้านอาเจียน: metoclopramide, prochlorperazine
เกิดกระบวนการ dopamine receptor upregulation และ
้
็

่
ี
ี
กจวัตรประจ าวันลดลงอย่างชัดเจน เคลอนไหวช้า พูดช้า พูดเสยงเบาลง งวงนอน นาลายไหล มอาการแขง ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าและกลุ่มใหม่ เกิด hypersensitization ภายหลังใช้ยาต่อเนื่องนาน งนาน
ิ
่
ื
เกิด hypersensitization ภายหลังใช้ยาต่อเนื่อ
ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าและกลุ่มใหม่
เกิด hypersensitization ภายหลังใช้ยาต่อเนื่องนาน
ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าและกลุ่มใหม่
้
SSRIs, selective serotonin reuptake inhibito
เกร็งของกล้ามเนื้อแขนขาและล าตัว เมื่อจับแขนหรือขาของผู้ป่วยโยกเข้าออกหรือขึ้นลงตามขอมือหรือข้อศอก SSRIs, selective serotonin reuptake inhibitors rs
SSRIs, selective serotonin reuptake inhibitors
86
86 , Claxton และคณะ , Mehta และคณะ , Duma และคณะ , Factor และคณะ และ Vijayakumar และคณะ
109
90, Factor และคณะ
93 และ Vijayakumar และคณะ
88, Mehta และคณะ
ที่มา : Chen และคณะ , Claxton และคณะ
89, Duma และคณะ
ที่มา : Chen และคณะ , Claxton และคณะ , Mehta และคณะ , Duma และคณะ , Factor และคณะ และ Vijayakumar และคณะ
จะรู้สึกเหมือนมีแรงต้านหรือสะดุดเป็นจังหวะ ผลตรวจสมองด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า และผลตรวจอื่น ๆ พบว่า ที่มา : Chen และคณะ 86 88 88 89 89 90 90 93 93 109 109

ิ
ั
์
้
ปกติ แพทยวินจฉยว่าเป็นกลุ่มอาการพาร์กินสันจาก paliperidone จึงสั่งหยุด paliperidone และใหการ ยาที่มีข้อมูลหลักฐานเชิงประจักษ์ทางการแพทยแสดงถึงความเสี่ยงต่อการเกิด tardive dyskinesia
์
ยาที่มีข้อมูลหลักฐานเชิงประจักษ์ทางการแพทยแสดงถึงความเสี่ยงต่อการเกิด tardive dyskinesia
์
ยาที่มีข้อมูลหลักฐานเชิงประจักษ์ทางการแพทยแสดงถึงความเสี่ยงต่อการเกิด tardive dyskinesia
์
ิ
่
รักษาด้วย diphenhydramine ชนิดรับประทาน โดยค่อย ๆ เพมขนาดยาจนถึง 275 มิลลิกรัม/วัน (ขนาดยา คอ ยารกษาโรคจต จากการวิเคราะห์อภิมานของ RCTs (57 เรื่อง ผู้ป่วย 19,859 ราย) โดยมระยะเวลา
110
ี
ื
ั
ิ
110
ิ
ื
ั
ี
110
ี
คอ ยารกษาโรคจต จากการวิเคราะห์อภิมานของ RCTs (57 เรื่อง ผู้ป่วย 19,859 ราย) โดยมระยะเวลา
ั
ื
ิ
ั
ิ
ั
สูงสุดไม่เกิน 300 มิลลิกรัม) ให้ benztropine ชนดรบประทาน โดยปรบขนาดเพมจนถึง 4 มิลลิกรัม/วัน คอ ยารกษาโรคจต จากการวิเคราะห์อภิมานของ RCTs (57 เรื่อง ผู้ป่วย 19,859 ราย) โดยมระยะเวลา
่
ิ
ิ
์
ท าการศึกษาอย่างน้อย 3 เดือน พบว่าอุบติการณของการเกด tardive dyskinesia จากยารักษาโรคจิตกลม
ุ
่
ั
ุ
่
์
ิ
ั
ั
ุ
่
ิ
์
ท าการศึกษาอย่างน้อย 3 เดือน พบว่าอุบติการณของการเกด tardive dyskinesia จากยารักษาโรคจิตกลม
ี
ส าหรับรักษากลุ่มอาการพาร์กินสันแบบเฉยบพลนจากยา และให้ levodopa/carbidopa ส าหรับรักษากลุ่ม ท าการศึกษาอย่างน้อย 3 เดือน พบว่าอุบติการณของการเกด tardive dyskinesia จากยารักษาโรคจิตกลม
ั
ใหม่ (3.0%, 95% CI 2.4, 3.8) ต่ ากว่ายารักษาโรคจิตกลุ่มเก่า (6.5%, 95% CI 4.6, 9.0) โดยมีความเสี่ยงต่อ
ใหม่ (3.0%, 95% CI 2.4, 3.8) ต่ ากว่ายารักษาโรคจิตกลุ่มเก่า (6.5%, 95% CI 4.6, 9.0) โดยมีความเสี่ยงต่อ
อาการพาร์กินสันระยะยาว โดยค่อย ๆ เพิ่มขนาดยา ใหม่ (3.0%, 95% CI 2.4, 3.8) ต่ ากว่ายารักษาโรคจิตกลุ่มเก่า (6.5%, 95% CI 4.6, 9.0) โดยมีความเสี่ยงต่อ
่
่
ิ
ุ
การเกด tardive dyskinesia ต ากว่าการใช้ยารกษาโรคจตกลมเกา (relative risk (RR) 0.47, 95% CI 0.39,
่
ั
ิ
่
ั
ิ
่
ุ
ิ
่
ุ
่
ิ
่
่
ิ
การเกด tardive dyskinesia ต ากว่าการใช้ยารกษาโรคจตกลมเกา (relative risk (RR) 0.47, 95% CI 0.39,
ั
การเกด tardive dyskinesia ต ากว่าการใช้ยารกษาโรคจตกลมเกา (relative risk (RR) 0.47, 95% CI 0.39,
0.57)
0.57)
8.4 Tardive dyskinesia 0.57) ปัจจัยเสี่ยง ไดแก การเจบป่วยดวยโรคอารมณแปรปรวน (affective disorder) ผู้สูงอายุ เพศหญิง
86
้
็
์
้
่
86
้
ปัจจัยเสี่ยง ไดแก การเจบป่วยดวยโรคอารมณแปรปรวน (affective disorder) ผู้สูงอายุ เพศหญิง
่
้
์
็
86
็
้
ปัจจัยเสี่ยง ไดแก การเจบป่วยดวยโรคอารมณแปรปรวน (affective disorder) ผู้สูงอายุ เพศหญิง
่
้
์
Tardive dyskinesia เป็นความผิดปกติเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวที่มากขึ้นแบบควบคุมไม่ได้ โดยมี ขนาดยาสะสมทได้รับ โรคเบาหวาน ด่มสราหรอใช้สารเสพติด การใช้ยาบางชนด เช่น ยาทมฤทธิ์
ื
ิ
่
่
ื
ี
ี
ี
ุ
ิ
ื
ี
ื
ี
่
่
ุ
ี
ื
ี
่
ื
ขนาดยาสะสมทได้รับ โรคเบาหวาน ด่มสราหรอใช้สารเสพติด การใช้ยาบางชนด เช่น ยาทมฤทธิ์
ี
ี
ิ
ุ
่
ั
ลกษณะการเคลื่อนไหวแบบบิดไปมา หรือเคลื่อนไหวซ้ า ๆ ในรูปแบบเดิมของกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าส่วนบน ขนาดยาสะสมทได้รับ โรคเบาหวาน ด่มสราหรอใช้สารเสพติด การใช้ยาบางชนด เช่น ยาทมฤทธิ์
anticholinergic ใช้ยารักษาโรคจิตในขนาดสูง และระยะเวลาของการใช้ยา และผู้ป่วยจิตเวชที่มีประวัติได้รับ
anticholinergic ใช้ยารักษาโรคจิตในขนาดสูง และระยะเวลาของการใช้ยา และผู้ป่วยจิตเวชที่มีประวัติได้รับ
ิ
ุ
ื
้
ี
ปาก แขน ขา หรือล าตัว และพบบ่อยบริเวณใบหน้า ลิ้น และขากรรไกร เช่น ปากขมบขมบเหมอนเคยวปาก anticholinergic ใช้ยารักษาโรคจิตในขนาดสูง และระยะเวลาของการใช้ยา และผู้ป่วยจิตเวชที่มีประวัติได้รับ
การรักษาด้วยกระแสไฟฟ้า มีประวัติอาการ EPS ขาดธาตุเหล็ก และความบกพร่องทางสติปัญญา
การรักษาด้วยกระแสไฟฟ้า มีประวัติอาการ EPS ขาดธาตุเหล็ก และความบกพร่องทางสติปัญญา
หรือดูดปากและลิ้นเคลื่อนไหวอย่างไม่ตั้งใจ ร่วมกับการเคลื่อนไหวของแขนขาและการเดินผิดปกติในลักษณะ การรักษาด้วยกระแสไฟฟ้า มีประวัติอาการ EPS ขาดธาตุเหล็ก และความบกพร่องทางสติปัญญา

ั
ไม่สัมพนธ์กัน อาการเริ่มแรกอาจไม่รุนแรง แต่ผู้ป่วยบางรายมีการด าเนินโรคไปสู่ภาวะที่รุนแรง ซึ่งอาจท าให้
พิการได้ 73,86
81
81
80 81
81