Page 101 - Neuropsychiatric.indd

ั
ิ
ิ
ั
ยาที่ใช้รกษาอาการ ได้แก่ benztropine หรือ trihexyphenidyl ซึ่งเป็น antimuscarinic agents การเกดภาวะ tardive dyskinesia มกจะเกดภายหลงใช้ dopaminergic receptor antagonists
ั
ั
จะท าให้อาการดีขึ้นบ้างในช่วง 2 สัปดาห์แรก แต่ต้องใช้ระยะเวลาหลายเดือนหรือ 1 ปี อาการจึงจะดีขึ้นอย่าง เป็นระยะเวลานาน อย่างน้อย 3 เดือน แต่ในผู้ที่อายุ 60 ปีขึ้นไป อาจพบภายหลงใช้ยา 1 เดือน นอกจากนี้
73
ชัดเจน อ้างอิงจากหนังสือยาต้านพิษ 4 พ.ศ. 2557 ขนาดยาที่ใช้ มีดังนี้ 86,104 ยังสามารถเกิดได้ภายหลังจากหยุดยาในผู้ป่วยที่ใช้ยา dopaminergic receptor antagonists ต่อเนื่องนาน 73,86
o benztropine ขนาด 1-2 มิลลิกรัม ฉีดเข้าทางกล้ามเนื้อ หรือทางหลอดเลือดด า หรือชนิด
ิ
รบประทาน วันละ 2-3 ครั้ง สามารถปรับเพ่มขนาดยา 0.5 มิลลิกรัม ทุก 5-6 วัน ขนาดยาสูงสุด 8.4.1 ยาที่เป็นสาเหตุ
ั
ุ
็
ี
่
ื
่

่
6 มิลลิกรัม/วัน กลไกทคาดว่าเปนสาเหต คือ การได้รับ dopaminergic receptor blockers ตอเนองระยะยาว ทา
o trihexyphenidyl ขนาด 1 มิลลิกรัม/วัน ชนิดรับประทาน สามารถปรับเพมขนาดยา 2 มิลลิกรัม ให้เกิดการยับยั้งที่ striatal dopamine D2 receptors ต่อเนื่อง และส่งผลให้เกิดกระบวนการ receptor
ิ่
86
ิ
ทุก 3-5 วัน ขนาดปกต 6-10 มิลลิกรัม/วัน แบ่งให้วันละ 3-4 ครั้ง แต่หากใช้ร่วมกับ levodopa upregulation และเกิด hypersensitization ยาที่เป็นสาเหตุ ได้แก่ ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าและกลุ่มใหม่
้
ั
91
้
จ าเป็นต้องปรับลดขนาดยา trihexyphenidyl ลงเหลือ 3-6 มิลลิกรัม/วัน (รอยละ 5 และ รอยละ 1) ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ที่พบน้อยที่สุด คือ clozapine อาการสัมพนธ์กับขนาด
ี
หลังจากผู้ป่วยได้รับการรักษาข้างต้นแล้ว พบว่าผู้ป่วยบางส่วนจะหายดี ในขณะที่ผู้ป่วยบางส่วนยังคง และระยะเวลาที่ใช้ยา ยาต้านอาเจยน ได้แก่ metoclopramide และ prochlorperazine เกิดประมาณร้อย
86
ั
มีอาการ และบางส่วนมีการด าเนินโรคไปเป็นพาร์กินสัน ซึ่งอาจพิจารณาใช้ยาส าหรับรักษาโรคพาร์กินสัน เช่น ละ 1-10 โดยพบว่าสัมพนธ์กับระยะเวลาที่ใช้ยา คณะกรรมการอาหารและยา สหรัฐอเมริกา ได้แจ้งเตือนใน
้

ิ
108
antimuscarinic agents, levodopa/carbidopa และ dopamine agonists โดย levodopa/carbidopa black box warning ของ metoclopramide ว่ายาสามารถทาใหเกด tardive dyskinesia นอกจากนี้ ยัง
ุ
้
้
่
ี
ี
่
้
ี
และ dopamine agonist มประสทธิผลในการรักษาอาการ แต่อาจไมไดผลดในกรณที่มีสาเหตุจากยารักษา พบไดใน lithium, carbamazepine, phenytoin ยาต้านซึมเศรากลม SSRIs ซึ่งมีฤทธิ์ลด dopaminergic
ิ
86
ี
่
ื
่
โรคจิต และมีอาการสั่นรุนแรง activity (ตารางท 2.21) กลไกอน ๆ ได้แก่ การลดลงของ cholinergic activity ที่ basal ganglia การ
ี

ู
สญเสยการทางานของ striatonigral gamma-aminobutyric acid-mediated neurons การเหนี่ยวน าให้
86
8.3.4 ตัวอย่างกรณีศึกษา เกิดภาวะ excitotoxicity จากสาร glutamate และการเกิดภาวะ oxidative stress
Morabito และคณะ ได้รายงานกรณศึกษาการเกด parkinsonism จาก paliperidone ซึ่งเป็นยา
ิ
107
ี

่
รักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ ในผู้ป่วยชาย อายุ 68 ปี เป็นโรคอารมณ์สองขั้ว และมีโรคประจ าตัวอืน ๆ คือ ความดัน ตารางที่ 2.21 ยาที่สามารถทาให้เกิด tardive dyskinesia
ยา
โลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง โรคหลอดเลือดหัวใจโคโรนารี โรคภูมิแพ้ เคยได้รับ risperidone แล้วเกิด EPS และ ยากันชัก: carbamazepine, phenytoin ลด dopaminergic activity กลไก
ได้รับการรักษา EPS ด้วย benztropine จากนั้นเปลี่ยนยาเป็น paliperidone รูปแบบฉีดชนิดออกฤทธิ์นาน ยาควบคุมอารมณ์: litihium
โดยได้รับยามาแล้ว 2 ครั้ง ครั้งแรกฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 234 มิลลิกรัม หลังจากนั้น 7 วัน ฉีด 156 มิลลิกรัม (ตาม ยาต้านซึมเศร้า: SSRIs
แนวทางการบริหารยา paliperidone) พบว่าหลังได้รับยาครั้งที่ 2 ผู้ป่วยมีความจ าและความสามารถในการท า ยาต้านอาเจียน: metoclopramide, prochlorperazine เกิดกระบวนการ dopamine receptor upregulation และ
่
ี
กจวัตรประจ าวันลดลงอย่างชัดเจน เคลอนไหวช้า พูดช้า พูดเสยงเบาลง งวงนอน นาลายไหล มอาการแข็ง ยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าและกลุ่มใหม่ เกิด hypersensitization ภายหลังใช้ยาต่อเนื่องนาน
ิ
่
้

ี
ื
เกร็งของกล้ามเนื้อแขนขาและล าตัว เมื่อจับแขนหรือขาของผู้ป่วยโยกเข้าออกหรือขึ้นลงตามขอมือหรือข้อศอก SSRIs, selective serotonin reuptake inhibitors
้
86
88
89
90
93
109
จะรู้สึกเหมือนมีแรงต้านหรือสะดุดเป็นจังหวะ ผลตรวจสมองด้วยคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้า และผลตรวจอื่น ๆ พบว่า ที่มา : Chen และคณะ , Claxton และคณะ , Mehta และคณะ , Duma และคณะ , Factor และคณะ และ Vijayakumar และคณะ
ิ
้
ั
์
ปกติ แพทยวินจฉยว่าเป็นกลุ่มอาการพาร์กินสันจาก paliperidone จึงสั่งหยุด paliperidone และใหการ
์
ิ
รักษาด้วย diphenhydramine ชนิดรับประทาน โดยค่อย ๆ เพมขนาดยาจนถึง 275 มิลลิกรัม/วัน (ขนาดยา ยาที่มีข้อมูลหลักฐานเชิงประจักษ์ทางการแพทยแสดงถึงความเสี่ยงต่อการเกิด tardive dyskinesia
่
110
ื
ั
ี
ิ
่
สูงสุดไม่เกิน 300 มิลลิกรัม) ให้ benztropine ชนดรบประทาน โดยปรบขนาดเพมจนถึง 4 มิลลิกรัม/วัน คอ ยารกษาโรคจต จากการวิเคราะห์อภิมานของ RCTs (57 เรื่อง ผู้ป่วย 19,859 ราย) โดยมระยะเวลา
ั
ิ
ั
ิ
่
ุ
ิ
์
ั
ี
ั
ส าหรับรักษากลุ่มอาการพาร์กินสันแบบเฉยบพลนจากยา และให้ levodopa/carbidopa ส าหรับรักษากลุ่ม ท าการศึกษาอย่างน้อย 3 เดือน พบว่าอุบติการณของการเกด tardive dyskinesia จากยารักษาโรคจิตกลม
อาการพาร์กินสันระยะยาว โดยค่อย ๆ เพิ่มขนาดยา ใหม่ (3.0%, 95% CI 2.4, 3.8) ต่ ากว่ายารักษาโรคจิตกลุ่มเก่า (6.5%, 95% CI 4.6, 9.0) โดยมีความเสี่ยงต่อ
ิ
่
่
่
ั
ิ
ุ
การเกด tardive dyskinesia ต ากว่าการใช้ยารกษาโรคจตกลมเกา (relative risk (RR) 0.47, 95% CI 0.39,
8.4 Tardive dyskinesia 0.57)
่
้
86
์
้
็
Tardive dyskinesia เป็นความผิดปกติเกี่ยวกับการเคลื่อนไหวที่มากขึ้นแบบควบคุมไม่ได้ โดยมี ปัจจัยเสี่ยง ไดแก การเจบป่วยดวยโรคอารมณแปรปรวน (affective disorder) ผู้สูงอายุ เพศหญิง
ิ
ี
ี
ี
่
่
ุ
ื
ื
ลกษณะการเคลื่อนไหวแบบบิดไปมา หรือเคลื่อนไหวซ้ า ๆ ในรูปแบบเดิมของกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าส่วนบน ขนาดยาสะสมทได้รับ โรคเบาหวาน ด่มสราหรอใช้สารเสพติด การใช้ยาบางชนด เช่น ยาทมฤทธิ์
ั
ื
ิ
ุ
ปาก แขน ขา หรือล าตัว และพบบ่อยบริเวณใบหน้า ลิ้น และขากรรไกร เช่น ปากขมบขมบเหมอนเคยวปาก anticholinergic ใช้ยารักษาโรคจิตในขนาดสูง และระยะเวลาของการใช้ยา และผู้ป่วยจิตเวชที่มีประวัติได้รับ
้
ี
หรือดูดปากและลิ้นเคลื่อนไหวอย่างไม่ตั้งใจ ร่วมกับการเคลื่อนไหวของแขนขาและการเดินผิดปกติในลักษณะ การรักษาด้วยกระแสไฟฟ้า มีประวัติอาการ EPS ขาดธาตุเหล็ก และความบกพร่องทางสติปัญญา
ไม่สัมพนธ์กัน อาการเริ่มแรกอาจไม่รุนแรง แต่ผู้ป่วยบางรายมีการด าเนินโรคไปสู่ภาวะที่รุนแรง ซึ่งอาจท าให้
ั
พิการได้ 73,86
80 81
80