Page 29 - Neuropsychiatric.indd

ในบทนี้ครอบคลุม 4 หัวข้อ ในหัวข้อแรกอธิบายนิยาม เกณฑ์การแบ่งประเภท ระดับความรุนแรงของอาการไม่
ั
่
ิ
ึ
์
่
ั
ี
์
ั
พงประสงคจากยา การประเมนความสมพันธ์ระหว่างอาการไมพึงประสงคกบยาทสงสย ซึ่งเนื้อหาเหล่านี้ใช้
อ้างอิงในทุกบทของหนังสือเล่มนี้ หัวข้อที่ 2 สรุปแหล่งข้อมูลส าหรับศึกษาอาการไม่พงประสงค์จากยาและแนว
ึ
ทางการจดการ หัวข้อที่ 3 อธิบายความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับสารสื่อประสาทในสมองและฮอรโมน และความ
์
ั
่
ผิดปกติที่พบเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงของสารสื่อประสาท เพื่อให้การอานเนื้อหาในบทที่ 2 เกี่ยวกับโรคหรือกลุ่ม
อาการทางจิตและประสาท และกลไกที่ยาเป็นสาเหตุของอาการไมพึงประสงค์ มีความเข้าใจได้ง่ายขึ้น ในหัวข้อ
่
ั
ที่ 4 สรุปความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกลุ่มยาที่ใช้รักษาความผิดปกติทางจิตและประสาท และคุณลกษณะของยาที่
ิ่
เพมความเสี่ยง ซึ่งประกอบด้วย ยากลุ่ม benzodiazepines, monoamine oxidase (MAO) inhibitors,
ิ
selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs), tricyclic antidepressants (TCAs) ยารักษาโรคจต
กลุ่มเก่า ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ ยากันชักกลุ่มมาตรฐาน ยากันชักกลุ่มใหม่ ยารักษาโรคพาร์กินสัน และ
opioids ตามล าดับ

1. นิยามของอาการไม่พึงประสงค์จากยา

1.1 นิยาม
ิ
์
ึ
่
์
ั
อาการไมพงประสงคจากยา (adverse drug reactions, ADRs) ตามนยามขององคการอนามยโลก
ั
1
(World Health Organization (WHO) 1972) คือ “การตอบสนองของยาที่เป็นอนตรายและไม่ได้ตั้งใจให้
ื่
เกิดขึ้น ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อใช้ตามขนาดปกติในมนุษย์ เพอการป้องกัน วินิจฉัย หรือรักษาโรค หรือเปลี่ยนแปลงผล
ทางสรีรวิทยาของร่างกาย” โดยไม่รวมถึงการได้รับยาเกินขนาด หรือการตั้งใจใช้ยาในทางที่ผิดจนเกิดอนตราย
ั
่
่
้
่
ึ
ิ
ึ

้
้
ู
ี
นยามนถกใช้อยางแพรหลาย รวมถงได้ถูกนามาอางองในการเฝาระวังและติดตามอาการไมพงประสงคจากยา
ิ
์
์
ู
ุ
้
ิ
โดยศนยเฝาระวังความปลอดภัยดานผลตภัณฑสขภาพ สานกงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวง
ั
์

้
2
สาธารณสุข ประเทศไทย
หนังสือเล่มนี้ได้ใช้นิยามดังกล่าวจึงให้ความส าคัญกับอาการทพบได้จากการใช้ยาในขนาดปกติในเวช
่
ี
ปฏิบัติ เนื้อหาจึงไม่ครอบคลุมถึงการใช้ยาข้างต้นในทางที่ผิด การจงใจใช้ยาเกินขนาดและผิดวิธี

1.2 การแบ่งประเภท
่
ี
้
์
ิ
ิ
ั

ิ
การแบ่งประเภทของอาการไมพงประสงคจากยาทนยมนามาใช้อางองในการปฏิบตงานเฝ้าระวัง
ึ
่
ิ
ึ
3
อาการไม่พงประสงค์ คือ การแบ่งประเภทตามนยามของ Rawlins และ Thompson (ค.ศ. 1977) ซึ่งแบ่ง
์
ั
่
ื
์
ื
ึ
่
ิ
็
ออกเปน 2 ประเภท คอ 1) Type A คอ อาการไมพงประสงคจากยาทเกดจากฤทธิทางเภสชวิทยาของยา
ี
สามารถท านายได้ล่วงหน้า และระดับความรุนแรงขึ้นกับขนาดของยา และบางครั้งสามารถป้องกันได้ และ 2)
Type B คือ อาการไม่พงประสงค์จากยาที่ไม่สามารถท านายล่วงหน้าจากฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาเมื่อได้รับยาใน
ึ
ขนาดปกติ เช่น ปฏิกรยาภูมแพ้ต่อยา/แพ้ยา (drug hypersensitivity, drug allergy) และเปนอาการไมพง
ิ
็
ิ
ิ
ึ
่
ื
่
์
ประสงค์ที่ป้องกันไม่ได้ นอกจากนี้ ยังมีการจัดประเภทอาการไมพงประสงคจากยาในแบบอน ๆ ที่จ าแนก
่
ึ
ิ
ึ
ี
รายละเอยดของลักษณะอาการไม่พงประสงค์ที่เกิดขึ้น โดยพจารณาถึงขนาดยา ระยะเวลาที่ใช้ยา การถอนยา
ั
่
ื
หรือลมเหลวจากการรกษาเนองจากอนตรกริยาระหว่างยา เช่น การแบงประเภทโดย Edwards และ
่
ิ
ั
้
4
Aronson ซึ่งจ าแนกเป็น 7 ประเภท ได้แก่ Type A, B, C, D, E, F และ G ดังรูปที่ 1.1 ซึ่ง Type A และ B
มีนิยามสอดคล้องกับนิยามของ Rawlins และ Thompson ส าหรับ Type C คือ อาการไมพงประสงคจากยา
์
่
ึ
ั
ั
่
ทสมพันธ์กบขนาดยาและระยะเวลาทใช้ยา Type D คือ อาการไมพงประสงคจากยาที่สัมพนธ์กับเวลา Type
ี
ี
์
ั
ึ
่
่
8
8