Page 32 - Neuropsychiatric.indd

ึ
ั
ตารางที่ 1.1 ระดับความรุนแรงของอาการไม่พึงประสงค์จากยา ตามเกณฑ์ของ Hartwig และ Siegel เครื่องมือประเมินความสัมพนธ์ระหว่างยาที่สงสัยกับอาการไม่พงประสงค์จากยา (ADR causality
9
ั
ระดับความรุนแรง ค าอธิบาย assessment tool) ที่เป็นการประเมินทั่วไปที่นิยมในปัจจุบัน แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ 1) การประเมินที่อาศย
1 อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่ยังคงใช้ยาที่สงสัยต่อไปได้ ความเชี่ยวชาญและประสบการณในการตัดสนใจ (Expert judgement/global introspection methods)
ิ
์
2 อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่ต้องหยุดใช้ยาที่สงสัยชั่วคราว หรือหยุดใช้ยาที่สงสัย หรือใช้ยาอื่นแทน เช่น WHO-Uppsala Monitoring Centre causality assessment criteria ซึ่งใช้ค าย่อว่า WHO-UMC
แต่ไม่ต้องใช้ยาต้านพิษ หรือได้รับการรักษา และไม่ต้องพักรักษาในโรงพยาบาลนานขึ้น causality assessment criteria; 2) การประเมินท่มีชุดค าถามมาตรฐาน (algorithm) เช่น Naranjo’s
ี
3 อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่ต้องหยุดใช้ยาที่สงสัยชั่วคราว หรือหยุดใช้ยาที่สงสัย หรือใช้ยาอื่นแทน algorithm และ Thai algorithm และ 3) การประเมนโดยใช้วิธีทางสถตและความนาจะเปน (Probabilistic
็
่
ิ
ิ
ิ
หรือได้รับยาต้านพิษ หรือได้รับการรักษา แต่ไม่ต้องพักรักษาในโรงพยาบาลนานขึ้น 24
ิ
ั

ิ
4 อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่มีความรุนแรงระดับ 3 และต้องพักรักษาในโรงพยาบาลนานขึ้นอย่าง or Bayesian approach) สาหรบประเทศไทย ในทางปฏิบัตนยมใช้ Naranjo’s algorithm ซึ่งมีทั้งหมด
น้อย 1 วัน หรืออาการไม่พึงประสงค์จากยาท าให้ต้องเข้าพักรักษาในโรงพยาบาล 10 ข้อค าถาม (ช่วงคะแนน -4 ถึง 13) และน าผลรวมของคะแนนมาประเมินว่ามีความเป็นไปได้ในระดับความ
ั
ึ
5 อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่มีความรุนแรงระดับ 4 และจ าเป็นต้องได้รับการดูแลรักษาอย่างใกล้ชิด เชื่อมั่นใดว่ายาที่สงสัยก่อให้เกิดอาการไม่พงประสงค์ ซึ่งมี 4 ระดบ คือ คะแนนรวมมากกว่าหรือเท่ากับ 9
ั
ั
ึ
6 อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่ท าให้เกิดอันตรายต่อผู้ป่วยอย่างถาวร คะแนน หมายถง ระดบใช่แน่นอน (definite) คะแนนรวม 5-8 คะแนน หมายถึง ระดบน่าจะใช่ (probable)
7a อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่ส่งผลโดยอ้อมให้ผู้ป่วยเสียชีวิต คะแนนรวม 1-4 คะแนน หมายถง ระดบอาจจะใช่ (possible) และคะแนนรวม ≤0 คะแนน หมายถง ระดับ
ั
ึ
ึ
7b อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่ส่งผลโดยตรงให้ผู้ป่วยเสียชีวิต น่าสงสัย (doubtful) ซึ่งในหนังสือเล่มนี้ได้ใช้ Naranjo’s algorithm ส าหรับการประเมินความสมพนธ์
ั
ั
ที่มา : เรียบเรียงจาก Hartwig และคณะ ระหว่างอาการไม่พึงประสงค์จากยาที่สงสัย โดยได้ยกตัวอย่างเป็นกรณีศึกษาในบทที่ 5
5

เนื้อหาในหนังสือเล่มนี้ ครอบคลุมอาการไม่พงประสงค์จากยาที่มีระดับความรุนแรงที่ท าให้ผู้ป่วยต้อง 2. แหล่งข้อมูลส าหรับศึกษาอาการไม่พึงประสงค์จากยาและแนวทางการจัดการ
ึ
หยุดใช้ยาชั่วคราวหรือถาวร หรือต้องได้รับการรักษา
2.1 แหล่งที่มาของขอมูลหรือหลักฐานที่บ่งชี้อาการไม่พึงประสงค์จากยา
้
1.4 การประเมินความสัมพันธ์ระหว่างอาการไม่พึงประสงค์กับยาที่สงสัย แหล่งที่มาของข้อมูลหรือหลักฐานที่บ่งชี้อาการไม่พงประสงคของยาแต่ละชนิด มาจากหลาย
ึ
์
การประเมินความสัมพันธ์ระหว่างอาการไม่พึงประสงค์กับยาที่สงสัย เพื่อช่วยในการตัดสินใจว่ายาและ 10,11
ึ
ิ่
่
ึ

อาการไมพงประสงค์ที่เกิดขึ้นนั้นมีความสัมพนธ์กันหรือไม่ ข้อมูลต่อไปนี้จาเป็นต้องนามาใช้ประกอบการ แหล่งข้อมูล ทั้งนี้ยาที่เพงวางจ าหน่ายในท้องตลาด ข้อมูลอาการไม่พงประสงค์จะได้จากการศึกษาก่อนที่
ั
ื
ี
ี
่
ยาวางจ าหน่ายโดยเปรียบเทยบกบยาหลอกหรือยาอนโดยมรูปแบบเป็น randomized controlled trial
ั
7,8
พิจารณา (RCT) หรือข้อมูลจาก experimental study ที่ศึกษาผลของยาด้านความปลอดภัยในอาสาสมัครสุขภาพดี ซึ่ง
(1) ข้อมูลล าดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามล าดับเวลา (timeline) ของการเกิดอาการไม่พึงประสงค์ และ จะมีค าเตือนและข้อควรระวังที่ระบุในข้อมูลผลิตภัณฑ์ยา (product monograph) ที่ได้รับการรับรองการขึ้น
ข้อมูลด้านการเจ็บป่วยอื่น ๆ เช่น โรคประจ าตัว สภาวะของผู้ป่วย โดยมีข้อมูลล าดับเวลาของการ ทะเบียนยา และระบุในเอกสารก ากับยา แต่ข้อมูลอาการไม่พงประสงค์ดังกล่าวอาจไม่ครบถ้วน เนื่องจาก
ึ
ั
ใช้ยา วันที่เริ่มเกิดอาการไม่พึงประสงค์ ลักษณะของอาการไม่พงประสงค์ ซึ่งหากมีความสัมพนธ์ ข้อจ ากัดคือ เป็นการศึกษาทดลองทไม่ครอบคลุมประชากรกลุ่มเปราะบาง เช่น เด็ก ผู้สูงอายุ ผู้ที่มีโรคร่วมและ
ึ
ี่
่
กับยาที่สงสัย อาการไมพงประสงค์ดังกล่าวควรเกดภายหลงจากใช้ยาทคาดว่าจะเป็นสาเหต ุ ใช้ยาหลายรายการ หรอเมอนามาใช้ในสภาพความเปนจรง อาจพบว่ามความรนแรงของอาการไมพงประสงค ์
ึ
่
ิ
ี
ั
ื
ึ
็
่
ิ
ี
่
ื

ุ
ยกเว้นกรณีเป็นอาการไม่พึงประสงค์จากการหยุดใช้ยา มากกว่าทเคยมรายงาน รวมถงระยะเวลาในการติดตามผลทอาจไมนานเพยงพอที่จะสามารถพบอาการไมพง
ึ
่
ี
่
่
ึ
ี
ี
ี
่
ึ
(2) ข้อมูลประวัติการเกิดอาการไม่พงประสงค์ที่คล้ายคลึงหรือเหมือนกับอาการไม่พึงประสงค์ในครั้งนี้ ประสงค์ที่เกิดขึ้นในระยะยาว หรืออาการไม่พึงประสงค์ทพบไม่บ่อย
ี่
(3) ข้อมูลหรือหลักฐานที่บ่งชี้ถึงความเชื่อมโยงดังกล่าว เช่น สามารถอธิบายไดจากฤทธิ์ทางเภสช แหล่งข้อมูลที่ส าคัญถัดมาคือ แหล่งข้อมูลภายหลังจากยาออกวางจ าหน่ายสู่ท้องตลาด ซึ่งได้จากระบบ
ั
้
วิทยา หรอพิษวิทยา รายงานการเกดอาการไมพึงประสงคในอดีตของยานน ๆ และไม่สามารถ การเฝาระวังความปลอดภัยดานยา (pharmacovigilance) ซึ่งเป็นกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการตรวจสอบ
ั
์
่
้
ื
ิ
้
้
อธิบายได้ด้วยโรคของผู้ป่วยหรือยาอื่นที่ได้รับร่วมหรือสาเหตุอื่น ๆ
ื่
้
(4) ขอมลดานการหยุดยาหรือลดขนาดยาทสงสัย (dechallenge) หรือการใช้ยาที่สงสัยซ้ า ประเมิน ท าความเข้าใจ และการป้องกันผลข้างเคียงหรือปัญหาอน ๆ ที่อาจเกี่ยวข้องกับยา โดยในแต่ละ
้
ู
ี
่
ิ
่
ี
ู
ื
้
่
ี
ั
ี
ประเทศ จะมหน่วยงานหลกทรับผดชอบ ซงหน่วยงานทรับผดชอบของประเทศไทยคอ ศนย์เฝาระวังความ
ึ
ิ
่
ึ
(rechallenge) เพื่อทดสอบความสัมพันธ์ที่จ าเพาะ เช่น เมื่อใช้ยาดังกล่าวแล้วจะเกิดอาการไม่พง ปลอดภัยด้านผลตภัณฑสขภาพ สานกงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสข โดยอาศยการ
ิ
ุ
ั

ุ
์
ั
ประสงค์ แต่เมื่อหยุดใช้ยาดังกล่าวหรือให้ยาต้านพิษที่จ าเพาะเจาะจงหรือปรับลดขนาดยาแล้วมี รายงานอาการไมพงประสงคโดยความสมครใจ (spontaneous/voluntary reporting) ทั้งจากบุคลากรทาง
่
ั
ึ
์
อาการดีขึ้น หรือเมื่อใช้ยาดังกล่าวซ้ าหรือปรับเพิ่มขนาดยา ก็จะเกิดอาการไม่พึงประสงค์ขึ้นอีก
่
ี
ี
(5) ขอมลการทดสอบทจ าเพาะ ทสามารถนามายนยนว่าอาการไมพึงประสงคดังกลาวเกดจากยาท ี ่ การแพทย์ ผู้ป่วย หรือญาติ บริษัทผู้ผลิตยา ซึ่งหน่วยเฝ้าระวังความปลอดภัยด้านยาของแต่ละประเทศจะ
้
ู
่
์
่
ิ
่
ั
ื

รวบรวมข้อมูลไว้ในฐานข้อมูลระดับประเทศ เช่น Thai Vigibase ของประเทศไทย ฐานขอมล FDA Adverse
ู
้
สงสัย โดยเป็นข้อมูลที่สอดคล้องด้านเวลากับการใช้ยา เช่น การตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจและพบว่ามี Event Reporting System (FAERS) ของสหรัฐอเมริกา ฐานข้อมูลระดับนานาชาติ เช่น WHO VigiBase และ
ั
ั
QT interval prolongation ภายหลงจากการใช้ยา thioridazine หรือการตรวจวัดระดบยาใน ฐานข้อมูล EudraVigilance ซึ่งอยู่ภายใต้การดูแลของ The European Medicine Agency (EMA) ฐานข้อมูล
เลือดที่บ่งชี้ว่ามีระดับสูงและเสี่ยงต่อการเกิดอาการไม่พึงประสงค์
10 11
11