Page 33 - Neuropsychiatric.indd

ื
่
ิ

์
้
ึ
์
่
ี
่
เหล่านี้สามารถนามาวิเคราะหด้วยวิธีการทางสถติเพอคนหาความเสยงของอาการไมพงประสงคจากการใช้ยา
และแจ้งเตือนเมื่อพบสัญญาณอันตรายจากการใช้ยา คณะ ซึ่งมีจุดมุ่งหมายหลักเพอให้เภสัชกรน าไปประยุกต์ใช้ในการดูแลความปลอดภัยในการใช้ยาของผู้ป่วย
ื่
15
นอกจากนี้ ข้อมูลอาการไม่พึงประสงค์จากยายังได้จากงานวิจัย เช่น งานวิจัยทางระบาดวิทยาที่ศึกษา โดยครอบคลมอาการไมพงประสงคจากยาทพบในระบบต่าง ๆ ของรางกาย ได้แก ผวหนง ประสาท จต ปอด
ึ
ุ
่
ิ
่
ิ
ั
ี
่
่
์
ึ
อาการไมพงประสงค์จากยาภายหลงยาออกจ าหน่าย โดยเป็นการศกษาระบาดวิทยาเชิงวิเคราะหทมกลม หัวใจและหลอดเลือด ต่อมไร้ท่อ ทางเดินอาหาร ไต เลือด กระดูก ข้อและกล้ามเนื้อ และอื่น ๆ ตามล าดับ และ
่
ึ
ั
่
่
ี
ี
์
ุ
ั
ี
ั
ื
เปรยบเทยบเพ่อวิเคราะห์หาความสมพันธ์ระหว่างเหตการณทสนใจ (เช่น อาการไมพึงประสงคจากยา) กบยา เน้นโรคหรือภาวะที่ท าให้ผู้ป่วยต้องมาพบแพทย์เพอรับการรักษา เนื้อหาในแต่ละบท กล่าวถึง ยาที่เป็นสาเหตุ
่
์
ี
ุ
์
่
ี
ื่
ทสงสยว่าเป็นสาเหตุ เช่น nested case-control study หรือ retrospective cohort study ใช้ข้อมูลจาก ระบาดวิทยา กลไกทยาเปนสาเหตุ อาการแสดงทางคลนกและแนวทางการวินจฉัย ปจจยเสยง การเกิดความ
ั
่
ี
ั
ิ
ี
ั
ิ
่
ี
ิ
็
่
ฐานข้อมูลเบกจ่ายของหน่วยงานหรือบริษทประกนสขภาพ ซึ่งมีข้อมูลบริการสุขภาพ เช่น บริการผู้ป่วยนอก พิการหรือเสียชีวิต การป้องกัน แนวทางการจัดการ และประเด็นที่ควรแจ้งผู้ป่วยทราบ จุดเด่นคือ มีการจัดท า
ุ
ั
ั
ิ
ผู้ป่วยใน แผนกฉุกเฉิน ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ การสั่งใช้ยา หรือได้จากงานวิจัยที่เป็นการวิเคราะห์อภิมาน สรุปตารางรายการยาที่เป็นสาเหตุ อุบัติการณ์ (กรณีมีข้อมูล) และระดับความน่าเชื่อถือโดยพิจารณาจากการมี
็
ี
่
์
ึ
้
ี
ี
ี
(meta-analysis) ที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของยา นอกจากน้ยังมการรายงาน case series หรือ case หลักฐานสนับสนุน อยางไรกตาม แนวทางการแกไขอาการไม่พงประสงคอาจไม่ละเอยดเพยงพอ นอกจากน ี ้
ึ
่
reports ที่ตีพิมพในวารสารทางการแพทย์ ซึ่งเป็นการรายงานอาการไมพึงประสงค์จากยาของผู้ป่วยเฉพาะราย ข้อแนะน าเกี่ยวกับรายการยาที่ใช้รักษาอาการไม่พงประสงค์อาจไม่ตรงกับแนวทางเวชปฏิบัติของไทย หากจะ
์
้
ี
็
โดยใหรายละเอียดของอาการทพบ ประวัติการใช้ยา ประวัติการเจบปวย การตรวจทางหองปฏิบติการ การ น ามาใช้ในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในผู้ป่วยไทย ผู้อ่านจ าเป็นต้องค้นคว้าเพิ่มเติมในส่วนนี้
่
้
ั
่
16
ตรวจวินิจฉัยอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง การวินิจฉัยของแพทย์และการรักษา ซึ่งในบางครั้งอาจมีการแสดงข้อมูลผลการ ส าหรับหนังสือ Pharmacotherapy: A Pathophysiologic Approach โดย Dipiro และคณะ ที่
ประเมินความสัมพันธ์ระหว่างยาที่สงสัยกับอาการไม่พึงประสงค์จากยา นิยมเป็นแหล่งอ้างอิงส าหรับข้อมูลด้านโรคและการใช้ยา มีบทที่กล่าวถึง drug-induced disease แต่กล่าวถึง
ทั้งนี้ระดับความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูลสามารถเรียงล าดับจากระดับความน่าเชื่อถือของรูปแบบ ในบางโรคเท่านั้น ได้แก่ ปอดและทางเดินหายใจ ตับ ไต แพ้ยา ตา และเลือด โดยเน้นอธิบายรายการยาที่เป็น

ั
งานวิจย ในลาดบแรก คือ หลักฐานจากงานวิจัยทเป็นการวิเคราะหอภิมานของ RCTs หรือ งานวิจัย RCTs สาเหตุ ส าหรับเนื้อหาในส่วนของอาการแสดงทางคลินิก ปัจจัยเสี่ยง การป้องกัน และแนวทางการจัดการ มี
์
ั
ี
่
่
ี
่
่
ั
้
ื
ั
ล าดับถัดมาคือ หลักฐานจากงานวิจัยที่มีกลุ่มเปรียบเทียบแบบไม่สุ่ม หรืองานวิจยทางระบาดวิทยาเชิง ความละเอียดของเนอหาแตกตางกนในแตละโรค จึงอาจมีข้อมูลที่จ าเป็นไมเพยงพอต่อการน าไปประยุกต์ใช้
วิเคราะห์ที่มีกลุ่มเปรียบเทียบ เช่น cohort studies, retrospective studies, case-control studies หรือ ในทางปฏิบัติ
ิ
ั
ื
์
้
งานวิจยเชิงสงเกตแบบตามไปขางหนาโดยไมมกลมควบคม หรอ post-marketing surveillance studies นอกจากหนงสอภาษาต่างประเทศ ยังมีบทความปริทัศน์ต่างประเทศที่มีการตีพมพในหัวข้อ drug-
ั
้
ุ
ี
ั
่
่
ื
ุ
และล าดับท้ายคือ รายงาน case series หรือ case reports ที่ตีพิมพในวารสารทางการแพทย์ induced diseases ที่จ าเพาะต่อกลุ่มอาการหรือโรค เช่น drug-induced cardiotoxicity, drug-induced
์
หนังสือหรือบทความปริทัศน์หรือแหล่งข้อมูลที่รวบรวมรายการยาที่เป็นสาเหตุของอาการไม่พง arrhythmias และ drug-induced thrombosis ซึ่งส่วนใหญ่เน้นกลไกของยาที่เป็นสาเหตุ เนื้อหาค่อนข้าง
ึ

่
ึ
่
้
ั
ประสงค์จากยา ส่วนใหญ่ใช้แหล่งข้อมูลที่กล่าวมาข้างต้นในการอ้างอิง ซับซ้อน ต้องใช้เวลาในการอานทาความเขาใจค่อนข้างนาน และกลาวถงแนวทางการแก้ไขโดยสงเขป จึงอาจ
ไม่เพียงพอในการแก้ไขปัญหาที่พบในผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยา

2.2 หนังสือหรือบทความปริทัศน์ที่รวบรวมอาการไม่พึงประสงค์จากยาตามระบบของร่างกาย 3. สารสื่อประสาทและฮอร์โมน
ึ
แหล่งข้อมูลส าหรับศึกษาอาการไม่พงประสงค์จากยาที่เป็นหนังสือภาษาไทยส่วนใหญ่ครอบคลุม สารสื่อประสาทหลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องกับจิตและประสาท ได้แก่ gamma-aminobutyric acid (GABA),
เนื้อหาเรื่องอาการไม่พึงประสงค์ต่อผิวหนัง และเน้นเรื่องการแพ้ยา เช่น หนังสือ “ตรงประเด็น เรื่อง adverse glutamate, dopamine, norepinephrine, serotonin, acetylcholine และฮอรโมน cortisol บทบาท
์
12
drug reaction” บรรณาธิการโดย ธิดา นิงสานนท์ และจันทิมา โยธาพิทักษ์ และหนังสือ“ตรงประเด็น เรื่อง ของสารสอประสาทและฮอรโมนที่ส าคัญเหล่านี้ สรุปไว้ในตารางที่ 1.2 17-19 ความผิดปกติของระดับสารสื่อ
่
์
ื
ิ
adverse drug reaction 2 การประเมินผื่นแพยา” บรรณาธิการโดย จนทมา โยธาพิทกษ และปราโมทย ์ ประสาทและฮอร์โมนดังกล่าว ส่งผลให้เกิดความผิดปกติทางจิตและประสาท
์
ั
้
ั
ู
ตระกลเพียรกจ หนังสือทั้งสองเล่มนี้ มีจุดเด่นคือ การเขียนอธิบายที่เน้นการประยุกต์เนื้อหาวิชาการเข้ากับ
13
ิ
้
ประสบการณ์การปฏิบัติงานจริง เหมาะส าหรับเภสัชกรที่ท างานประเมินการแพยา ล่าสุดมีหนังสือ “การแพ้ ตารางที่ 1.2 บทบาทของสารสื่อประสาทและฮอร์โมนที่ส าคัญต่อจิตและประสาท
่
14
์
ี
ิ
ั
ิ
ิ
ึ
ยา อาการไมพงประสงคจากยาทเกดต่อผวหนงและตับ” โดย รศ.ดร.นฤมล เจริญศริพรกุล ซึ่งหนังสือเล่มนี้ สารสื่อประสาท บทบาท ความผิดปกติ
่
กลาวถงรายละเอียดเรองการแพยาที่มีอาการแสดงในลักษณะต่าง ๆ เช่น anaphylaxis, serum sickness, GABA สารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง รักษาสมดุลในสมองที่ ระดับ GABA ลดลง ท าให้ชักได้
่
ึ
้
ื
่
ึ
drug fever และ drug-induced autoimmunity เนื้อหาในแต่ละอาการไม่พงประสงค์ ได้กล่าวถึง ลักษณะ (ประเภทกรดอะมิโน) ได้รับการกระตุ้นจากสิ่งเร้าต่าง ๆ ท าให้เกิดความ
ั
ิ
ี
ิ
่
ู
่
ั
ี
ั
และรปแบบการเกด กลไก ปัจจยเสยง การประเมน การจดการ การป้องกน และตัวอย่างยาทเป็นสาเหตุ สงบและผ่อนคลาย ช่วยลดความเครียด ความ
ึ
จุดเด่น คือ มีการสรุปรายการยาที่เป็นสาเหตุที่พบ และมีแนวทางการรักษาของแต่ละอาการไม่พงประสงค์จาก วิตกกังวล ซึมเศร้า
ยา ที่ผู้อานสามารถน ามาปรบใช้ในทางปฏิบัตได้จริง อย่างไรก็ตามในปัจจุบัน ยังไม่มีหนังสือภาษาไทยที่ glutamate สารสื่อประสาทชนิดกระตุ้น เกี่ยวข้องกับความจ า ระดับ glutamate สูงเกินไป ท าให้เกิดการ
่
ั
ิ
กระตุ้นเซลล์ประสาทมากกว่าปกติจนท าให้เซลล์
และการเรียนรู้
(ประเภทกรดอะมิโน)
่
รวบรวมข้อมูลในลักษณะดังกล่าวส าหรับอาการไมพึงประสงค์จากยาต่อจิตและประสาท หัวใจและหลอดเลือด ประสาทตาย
้
หนังสือภาษาต่างประเทศเกี่ยวกับอาการไม่พงประสงค์จากยาที่ได้รับการอางองอย่างกว้างขวางใน
ึ
ิ
ปัจจุบัน คือ Drug-Induced Diseases: Prevention, Detection, and Management โดย Tisdale และ
12 13
12