Page 30 - Neuropsychiatric.indd

่
ึ
์
่
ึ
ในบทนี้ครอบคลุม 4 หัวข้อ ในหัวข้อแรกอธิบายนิยาม เกณฑ์การแบ่งประเภท ระดับความรุนแรงของอาการไม่ E คือ อาการไมพงประสงคจากยาที่เป็นภาวะถอนยาเมื่อหยุดใช้ยา Type F คือ อาการไมพงประสงคจากยาที่
์
่
ี
ั
่
ั
์
ั
พงประสงคจากยา การประเมนความสมพันธ์ระหว่างอาการไมพึงประสงคกบยาทสงสย ซึ่งเนื้อหาเหล่านี้ใช้ เกิดจากการล้มเหลวจากการรักษา และ Type G คือ อาการไม่พึงประสงค์จากยาที่สัมพันธ์กับพันธุกรรม
์
ึ
ิ
ึ
อ้างอิงในทุกบทของหนังสือเล่มนี้ หัวข้อที่ 2 สรุปแหล่งข้อมูลส าหรับศึกษาอาการไม่พงประสงค์จากยาและแนว
ั

ทางการจดการ หัวข้อที่ 3 อธิบายความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับสารสื่อประสาทในสมองและฮอรโมน และความ Type A ADR Type B ADR

์
่
ผิดปกติที่พบเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงของสารสื่อประสาท เพื่อให้การอานเนื้อหาในบทที่ 2 เกี่ยวกับโรคหรือกลุ่ม o เกิดจากฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของยา o ไม่สามารถท านายล่วงหน้าจากฤทธิ์ทางเภสัช
่
อาการทางจิตและประสาท และกลไกที่ยาเป็นสาเหตุของอาการไมพึงประสงค์ มีความเข้าใจได้ง่ายขึ้น ในหัวข้อ o ความรุนแรงขึ้นกับขนาดของยา วิทยาของยา เช่น การแพ้ยา
ั
ที่ 4 สรุปความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกลุ่มยาที่ใช้รักษาความผิดปกติทางจิตและประสาท และคุณลกษณะของยาที่ o ป้องกันได้บางกรณี o ไม่สามารถป้องกันได้ส าหรับการเกิดครั้งแรก
เพมความเสี่ยง ซึ่งประกอบด้วย ยากลุ่ม benzodiazepines, monoamine oxidase (MAO) inhibitors,
ิ่
ิ
selective serotonin reuptake inhibitors (SSRIs), tricyclic antidepressants (TCAs) ยารักษาโรคจต Type C ADR Type D ADR
์
กลุ่มเก่า ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ ยากันชักกลุ่มมาตรฐาน ยากันชักกลุ่มใหม่ ยารักษาโรคพาร์กินสัน และ o สัมพันธกับขนาดของยา o สัมพันธ์กับเวลา
opioids ตามล าดับ o สัมพันธ์กับระยะเวลาที่ใช้ยา

Type G ADR
1. นิยามของอาการไม่พึงประสงค์จากยา Type E ADR Type F ADR o สัมพันธ์กับพันธุกรรม
o ภาวะถอนยาเมื่อหยุดใช้ยา o เกิดจากการล้มเหลวจากการรักษา
1.1 นิยาม
์
ั
ิ
ึ
่
อาการไมพงประสงคจากยา (adverse drug reactions, ADRs) ตามนยามขององคการอนามยโลก
์
ึ
ั
(World Health Organization (WHO) 1972) คือ “การตอบสนองของยาที่เป็นอนตรายและไม่ได้ตั้งใจให้ รูปที่ 1.1 ประเภทของอาการไม่พงประสงค์จากยา จ าแนกโดย Edwards และ Aronson
1
ื่
เกิดขึ้น ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อใช้ตามขนาดปกติในมนุษย์ เพอการป้องกัน วินิจฉัย หรือรักษาโรค หรือเปลี่ยนแปลงผล ADR, adverse drug reaction 4
ที่มา : สร้างจาก Edwards และ Aronson
ทางสรีรวิทยาของร่างกาย” โดยไม่รวมถึงการได้รับยาเกินขนาด หรือการตั้งใจใช้ยาในทางที่ผิดจนเกิดอนตราย
ั
ิ
ึ
้
้

่
ู
นยามนถกใช้อยางแพรหลาย รวมถงได้ถูกนามาอางองในการเฝาระวังและติดตามอาการไมพงประสงคจากยา ประเภทของอาการไมพงประสงคจากยาที่พบในทางปฏิบัตส่วนใหญ่คือ Type A ซึ่งในหนังสือเล่มนี้
ึ
ี
้
์
่
ิ
่
ิ
์
่
ึ
โดยศนยเฝาระวังความปลอดภัยดานผลตภัณฑสขภาพ สานกงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวง สวนใหญเป็นอาการไมพงประสงคประเภทดังกลาว เช่น ภาวะหวใจเต้นช้ากว่าปกติจาก verapamil ภาวะ
์

ั
ุ
ิ
้
้
ู
์
์
่
ั
่
่
่
ึ
2
สาธารณสุข ประเทศไทย หัวใจลมเหลวจาก pioglitazone ในผปวยโรคเบาหวาน อาการชักจาก clozapine ซึ่งสัมพนธ์กับขนาดยาที่
่
้
้
ั
ู
หนังสือเล่มนี้ได้ใช้นิยามดังกล่าวจึงให้ความส าคัญกับอาการทพบได้จากการใช้ยาในขนาดปกติในเวช ใช้ หรือภาวะสมองเสื่อมจากยาที่มีคุณสมบัติเป็น anticholinergic agonists เช่น ยาต้านซึมเศร้ากลุ่ม TCAs
่
ี
ปฏิบัติ เนื้อหาจึงไม่ครอบคลุมถึงการใช้ยาข้างต้นในทางที่ผิด การจงใจใช้ยาเกินขนาดและผิดวิธี ในผู้สูงอายุ ส าหรับอาการไม่พงประสงค์จากยา Type B ในหนังสือเล่มนี้ เช่น การเกิดกลุ่มอาการ
ึ
neuroleptic malignant syndrome (NMS) จากยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่าที่มีความแรงสูง เช่น haloperidol
1.2 การแบ่งประเภท
้
การแบ่งประเภทของอาการไมพงประสงคจากยาทนยมนามาใช้อางองในการปฏิบตงานเฝ้าระวัง 1.3 ระดับความรุนแรง
ึ
ี
ิ
่
ิ
ิ
่

์
ั
ึ
ิ
อาการไม่พงประสงค์ คือ การแบ่งประเภทตามนยามของ Rawlins และ Thompson (ค.ศ. 1977) ซึ่งแบ่ง ระดบความรนแรงของอาการไมพงประสงค์จากยา ตามเกณฑ์ของ Hartwig and Siegel severity
3
ุ
ึ
ั
่
ื
์
ั
ออกเปน 2 ประเภท คอ 1) Type A คอ อาการไมพงประสงคจากยาทเกดจากฤทธิทางเภสชวิทยาของยา criteria แบ่งเป็น 7 ระดบ ซึ่งในแต่ละระดับความรุนแรงได้ระบุความเชื่อมโยงกับแนวทางการจัดการยาที่
ึ
็
ี
์
ื
ิ
่
่
5
ั
สามารถท านายได้ล่วงหน้า และระดับความรุนแรงขึ้นกับขนาดของยา และบางครั้งสามารถป้องกันได้ และ 2) สงสย เช่น ยงคงใช้ยาต่อได้ หยดใช้ยาชั่วคราว หรอต้องได้รบการรกษาด้วยยาต้านพษ (ตารางท 1.1) ส่วน
ั
ี
่
ิ
ั
ั
ุ
ื
ั
ึ
Type B คือ อาการไม่พงประสงค์จากยาที่ไม่สามารถท านายล่วงหน้าจากฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาเมื่อได้รับยาใน นิยามของความรุนแรงของอาการไม่พึงประสงค์จากยาที่ใช้ส าหรับการรายงานอาการไม่พึงประสงค์ทจัดท าโดย
ี่
ขนาดปกติ เช่น ปฏิกรยาภูมแพ้ต่อยา/แพ้ยา (drug hypersensitivity, drug allergy) และเปนอาการไมพง ศนย์เฝาระวังความปลอดภัยด้านผลตภัณฑสขภาพ สานักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวง
็
ิ
ิ
ิ
่
ึ

ู
์
ุ
้
ิ
์
ื
่
ึ
ประสงค์ที่ป้องกันไม่ได้ นอกจากนี้ ยังมีการจัดประเภทอาการไมพงประสงคจากยาในแบบอน ๆ ที่จ าแนก สาธารณสุข เน้นการประเมินเพื่อน ามาจัดท ามาตรการเพอควบคุมความเสี่ยงต่อความไม่ปลอดภัยจากการใช้ยา
่
ื่
รายละเอยดของลักษณะอาการไม่พงประสงค์ที่เกิดขึ้น โดยพจารณาถึงขนาดยา ระยะเวลาที่ใช้ยา การถอนยา จึงแบ่งระดบความรนแรงเป็น 2 ระดับ คอ ร้ายแรง และไมร้ายแรง ซงระดบร้ายแรง ประกอบดวย ทาให ้
ึ
ี
ิ
6
ุ
้
ั

ึ
่
่
ื
ั
่
ั
ิ
้
ั
ื
่
หรือลมเหลวจากการรกษาเนองจากอนตรกริยาระหว่างยา เช่น การแบงประเภทโดย Edwards และ เสียชีวิต อนตรายถึงชีวิต ต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล/ ท าให้เพมเวลาในการรักษานานขึ้น ความพการ
ิ่
ั
ิ
4
Aronson ซึ่งจ าแนกเป็น 7 ประเภท ได้แก่ Type A, B, C, D, E, F และ G ดังรูปที่ 1.1 ซึ่ง Type A และ B ถาวร/ ไร้ความสามารถ ความพิการแต่ก าเนิด/ ทารกวิรูป หรืออื่น ๆ ที่มีความส าคัญทางการแพทย์
ึ
์
มีนิยามสอดคล้องกับนิยามของ Rawlins และ Thompson ส าหรับ Type C คือ อาการไมพงประสงคจากยา
่
ั
่
ี
ทสมพันธ์กบขนาดยาและระยะเวลาทใช้ยา Type D คือ อาการไมพงประสงคจากยาที่สัมพนธ์กับเวลา Type
ึ
่
ั
์
่
ั
ี
8 9
9