Page 34 - Neuropsychiatric.indd

15
้
คณะ ซึ่งมีจุดมุ่งหมายหลักเพอให้เภสัชกรน าไปประยุกต์ใช้ในการดูแลความปลอดภัยในการใช้ยาของผู้ป่วย
ื
ิ
์
่
ึ
ื่
์
เหล่านี้สามารถนามาวิเคราะหด้วยวิธีการทางสถติเพอคนหาความเสยงของอาการไมพงประสงคจากการใช้ยา คณะ ซึ่งมีจุดมุ่งหมายหลักเพอให้เภสัชกรน าไปประยุกต์ใช้ในการดูแลความปลอดภัยในการใช้ยาของผู้ป่วย
่
ี

่
15
ื่
ิ
ี
่
่
โดยครอบคลมอาการไมพงประสงคจากยาทพบในระบบต่าง ๆ ของรางกาย ได้แก ผวหนง ประสาท จต ปอด
ุ
่
ั
ิ
่
และแจ้งเตือนเมื่อพบสัญญาณอันตรายจากการใช้ยา โดยครอบคลมอาการไมพงประสงคจากยาทพบในระบบต่าง ๆ ของรางกาย ได้แก ผวหนง ประสาท จต ปอด
ึ
์
ุจุดมุ่งหมายหลักเพื่อให้เภสัชกรน าไปประยุกต์ใช้ในการดูแลความปลอดภัยในการใช้ยาของผู้ป่วย
15
คณะ ซึ่งมี
ี
่
่
ิ
่
ิ
่
ั
ึ
์
หัวใจและหลอดเลือด ต่อมไร้ท่อ ทางเดินอาหาร ไต เลือด กระดูก ข้อและกล้ามเนื้อ และอื่น ๆ ตามล าดับ และ
นอกจากนี้ ข้อมูลอาการไม่พึงประสงค์จากยายังได้จากงานวิจัย เช่น งานวิจัยทางระบาดวิทยาที่ศึกษา หัวใจและหลอดเลือด ต่อมไร้ท่อ ทางเดินอาหาร ไต เลือด กระดูก ข้อและกล้ามเนื้อ และอื่น ๆ ตามล าดับ และ
โดยครอบคลมอาการไมพงประสงคจากยาทพบในระบบต่าง ๆ ของรางกาย ได้แก ผวหนง ประสาท จต ปอด
่
์
ั
่
ุ
ึ
่
ิ
ี
ิ
่
ุ
ั
ึ
่
เน้นโรคหรือภาวะที่ท าให้ผู้ป่วยต้องมาพบแพทย์เพอรับการรักษา เนื้อหาในแต่ละบท กล่าวถึง ยาที่เป็นสาเหตุ
อาการไมพงประสงค์จากยาภายหลงยาออกจ าหน่าย โดยเป็นการศกษาระบาดวิทยาเชิงวิเคราะหทมกลม เน้นโรคหรือภาวะที่ท าให้ผู้ป่วยต้องมาพบแพทย์เพอรับการรักษา เนื้อหาในแต่ละบท กล่าวถึง ยาที่เป็นสาเหตุ
ี
ี
์
่
ึ
ื่
่
หัวใจและหลอดเลือด ต่อมไร้ท่อ ทางเดินอาหาร ไต เลือด กระดูก ข้อและกล้ามเนื้อ และอื่น ๆ ตามล าดับ และ
ื่
ุ
์
ั
ิ
ั
ิ
์
่
่
ี
ั
เปรยบเทยบเพ่อวิเคราะห์หาความสมพันธ์ระหว่างเหตการณทสนใจ (เช่น อาการไมพึงประสงคจากยา) กบยา ระบาดวิทยา กลไกทยาเปนสาเหตุ อาการแสดงทางคลนกและแนวทางการวินจฉย ปจจยเสยง การเกิดความ
ี
็
ี
ั
ื
ระบาดวิทยา กลไกทยาเปนสาเหตุ อาการแสดงทางคลนกและแนวทางการวินจฉย ปจจยเสยง การเกิดความ
ิ
ั
่
่
ี
ีให้ผู้ป่วยต้องมาพบแพทย์เพื่อรับการรักษา เนื้อหาในแต่ละบท กล่าวถึง ยาที่เป็นสาเหตุ
เน้นโรคหรือภาวะที่ท า
ั
ิ
่
ี
ั
่
็
ั
ี
ิ
ิ
ี
่
พิการหรือเสียชีวิต การป้องกัน แนวทางการจัดการ และประเด็นที่ควรแจ้งผู้ป่วยทราบ จุดเด่นคือ มีการจัดท า
ทสงสยว่าเป็นสาเหตุ เช่น nested case-control study หรือ retrospective cohort study ใช้ข้อมูลจาก พิการหรือเสียชีวิต การป้องกัน แนวทางการจัดการ และประเด็นที่ควรแจ้งผู้ป่วยทราบ จุดเด่นคือ มีการจัดท า
ั
่
ั
ิ
ี
ิ
ี
็
ิ
ระบาดวิทยา กลไกทยาเปนสาเหตุ อาการแสดงทางคลนกและแนวทางการวินจฉย ปจจยเสยง การเกิดความ
ั
่
ั
ฐานข้อมูลเบกจ่ายของหน่วยงานหรือบริษทประกนสขภาพ ซึ่งมีข้อมูลบริการสุขภาพ เช่น บริการผู้ป่วยนอก สรุปตารางรายการยาที่เป็นสาเหตุ อุบัติการณ์ (กรณีมีข้อมูล) และระดับความน่าเชื่อถือโดยพิจารณาจากการมี
ั
ุ
สรุปตารางรายการยาที่เป็นสาเหตุ อุบัติการณ์ (กรณีมีข้อมูล) และระดับความน่าเชื่อถือโดยพิจารณาจากการมี
ั
ิ
พิการหรือเสียชีวิต การป้องกัน แนวทางการจัดการ และประเด็นที่ควรแจ้งผู้ป่วยทราบ จุดเด่นคือ มีการจัดท า
สรุปตารางรายการยาที่เป็นสาเ
์
ี
ึ
็หตุ อุบัติการณ์ (กรณีมีข้อมูล) และระดับความน่าเชื่อถือโดยพิจารณาจากการมี
ผู้ป่วยใน แผนกฉุกเฉิน ผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ การสั่งใช้ยา หรือได้จากงานวิจัยที่เป็นการวิเคราะห์อภิมาน หลักฐานสนับสนุน อยางไรกตาม แนวทางการแกไขอาการไม่พงประสงคอาจไม่ละเอยดเพยงพอ นอกจากน ้ ี ้ ี
้
่
ี
หลักฐานสนับสนุน อยางไรกตาม แนวทางการแกไขอาการไม่พงประสงคอาจไม่ละเอยดเพยงพอ นอกจากน
็
ี
่
้
ึ
์
ี
ึ
้
่
็
หลักฐานสนับสนุน อยางไรกตาม แนวทางการแกไขอาการไม่พงประสงคอาจไม่ละเอยดเพยงพอ นอกจากน
ี
์
ี
ี
้
ี
ึ
ี
ข้อแนะน าเกี่ยวกับรายการยาที่ใช้รักษาอาการไม่พงประสงค์อาจไม่ตรงกับแนวทางเวชปฏิบัติของไทย หากจะ
(meta-analysis) ที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยของยา นอกจากน้ยังมการรายงาน case series หรือ case ข้อแนะน าเกี่ยวกับรายการยาที่ใช้รักษาอาการไม่พงประสงค์อาจไม่ตรงกับแนวทางเวชปฏิบัติของไทย หากจะ
ึ
ึ
ข้อแนะน าเกี่ยวกับรายการยาที่ใช้รักษาอาการไม่พงประสงค์อาจไม่ตรงกับแนวทางเวชปฏิบัติของไทย หากจะ
reports ที่ตีพิมพในวารสารทางการแพทย์ ซึ่งเป็นการรายงานอาการไมพึงประสงค์จากยาของผู้ป่วยเฉพาะราย น ามาใช้ในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในผู้ป่วยไทย ผู้อ่านจ าเป็นต้องค้นคว้าเพิ่มเติมในส่วนนี้
น ามาใช้ในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในผู้ป่วยไทย ผู้อ่านจ าเป็นต้องค้นคว้าเพิ่มเติมในส่วนนี้
์
่
้
่
ส าหรับหนังสือ Pharmacotherapy: A Pathophysiologic Approach โดย Dipiro และคณะ ที่
่
โดยใหรายละเอียดของอาการทพบ ประวัติการใช้ยา ประวัติการเจบปวย การตรวจทางหองปฏิบติการ การ น ามาใช้ในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจริงในผู้ป่วยไทย ผู้อ่านจ าเป็นต้องค้นคว้าเพิ่มเติมในส่วนนี้ 16 16
็
ี
ั
้
ส าหรับหนังสือ Pharmacotherapy: A Pathophysiologic Approach โดย Dipiro และคณะ ที่
16
ส าหรับหนังสือ Pharmacotherapy: A Pathophysiologic Approach โดย Dipiro และคณะ ที่
นิยมเป็นแหล่งอ้างอิงส าหรับข้อมูลด้านโรคและการใช้ยา มีบทที่กล่าวถึง drug-induced disease แต่กล่าวถึง
ตรวจวินิจฉัยอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง การวินิจฉัยของแพทย์และการรักษา ซึ่งในบางครั้งอาจมีการแสดงข้อมูลผลการ นิยมเป็นแหล่งอ้างอิงส าหรับข้อมูลด้านโรคและการใช้ยา มีบทที่กล่าวถึง drug-induced disease แต่กล่าวถึง
นิยมเป็นแหล่งอ้างอิงส าหรับข้อมูลด้านโรคและการใช้ยา มีบทที่กล่าวถึง drug-induced disease แต่กล่าวถึง
ในบางโรคเท่านั้น ได้แก่ ปอดและทางเดินหายใจ ตับ ไต แพ้ยา ตา และเลือด โดยเน้นอธิบายรายการยาที่เป็น
ประเมินความสัมพันธ์ระหว่างยาที่สงสัยกับอาการไม่พึงประสงค์จากยา ในบางโรคเท่านั้น ได้แก่ ปอดและทางเดินหายใจ ตับ ไต แพ้ยา ตา และเลือด โดยเน้นอธิบายรายการยาที่เป็น
ในบางโรคเท่านั้น ได้แก่ ปอดและทางเดินหายใจ ตับ ไต แพ้ยา ตา และเลือด โดยเน้นอธิบายรายการยาที่เป็น
ทั้งนี้ระดับความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูลสามารถเรียงล าดับจากระดับความน่าเชื่อถือของรูปแบบ สาเหตุ ส าหรับเนื้อหาในส่วนของอาการแสดงทางคลินิก ปัจจัยเสี่ยง การป้องกัน และแนวทางการจัดการ มี
สาเหตุ ส าหรับเนื้อหาในส่วนของอาการแสดงทางคลินิก ปัจจัยเสี่ยง การป้องกัน และแนวทางการจัดการ มี
สาเหตุ ส าหรับเนื้อหาในส่วนของอาการแสดงทางคลินิก ปัจจัยเสี่ยง การป้องกัน และแนวทางการจัดการ มี
ี
ี
่

งานวิจย ในลาดบแรก คือ หลักฐานจากงานวิจัยทเป็นการวิเคราะหอภิมานของ RCTs หรือ งานวิจัย RCTs ความละเอียดของเนอหาแตกตางกนในแตละโรค จึงอาจมีข้อมูลที่จ าเป็นไมเพยงพอต่อการน าไปประยุกต์ใช้
ั
้
่
ื
ความละเอียดของเนอหาแตกตางกนในแตละโรค จึงอาจมีข้อมูลที่จ าเป็นไมเพยงพอต่อการน าไปประยุกต์ใช้
่
่
ั
์
ั
ี
่
ั
้
่
่
ื
ความละเอียดของเนอหาแตกตางกนในแตละโรค จึงอาจมีข้อมูลที่จ าเป็นไมเพยงพอต่อการน าไปประยุกต์ใช้
ในทางปฏิบัติ
ั
ล าดับถัดมาคือ หลักฐานจากงานวิจัยที่มีกลุ่มเปรียบเทียบแบบไม่สุ่ม หรืองานวิจยทางระบาดวิทยาเชิง ในทางปฏิบัติ ื ้ ่ ั ่ ่ ี
วิเคราะห์ที่มีกลุ่มเปรียบเทียบ เช่น cohort studies, retrospective studies, case-control studies หรือ ในทางปฏิบัติ ั ั ื ื ิ ิ ์ ์
นอกจากหนงสอภาษาต่างประเทศ ยังมีบทความปริทัศน์ต่างประเทศที่มีการตีพมพในหัวข้อ drug-
นอกจากหนงสอภาษาต่างประเทศ ยังมีบทความปริทัศน์ต่างประเทศที่มีการตีพมพในหัวข้อ drug-
ื
ั
ิ
์
นอกจากหนงสอภาษาต่างประเทศ ยังมีบทความปริทัศน์ต่างประเทศที่มีการตีพมพในหัวข้อ drug-
้
่
ั
ุ
ื
ุ
ี
induced diseases ที่จ าเพาะต่อกลุ่มอาการหรือโรค เช่น drug-induced cardiotoxicity, drug-induced
้
ั
่
งานวิจยเชิงสงเกตแบบตามไปขางหนาโดยไมมกลมควบคม หรอ post-marketing surveillance studies induced diseases ที่จ าเพาะต่อกลุ่มอาการหรือโรค เช่น drug-induced cardiotoxicity, drug-induced
induced diseases ที่จ าเพาะต่อกลุ่มอาการหรือโรค เช่น drug-induced cardiotoxicity, drug-induced
arrhythmias และ drug-induced thrombosis ซึ่งส่วนใหญ่เน้นกลไกของยาที่เป็นสาเหตุ เนื้อหาค่อนข้าง
์
และล าดับท้ายคือ รายงาน case series หรือ case reports ที่ตีพิมพในวารสารทางการแพทย์ arrhythmias และ drug-induced thrombosis ซึ่งส่วนใหญ่เน้นกลไกของยาที่เป็นสาเหตุ เนื้อหาค่อนข้าง
arrhythmias และ drug-induced thrombosis ซึ่งส่วนใหญ่เน้นกลไกของยาที่เป็นสาเหตุ เนื้อหาค่อนข้าง
้
่
ซับซ้อน ต้องใช้เวลาในการอานทาความเขาใจค่อนข้างนาน และกลาวถงแนวทางการแก้ไขโดยสงเขป จึงอาจ
ึ
หนังสือหรือบทความปริทัศน์หรือแหล่งข้อมูลที่รวบรวมรายการยาที่เป็นสาเหตุของอาการไม่พง ซับซ้อน ต้องใช้เวลาในการอานทาความเขาใจค่อนข้างนาน และกลาวถงแนวทางการแก้ไขโดยสงเขป จึงอาจ
ั
ึ
่

่
ึ
ั
่

้
้

ซับซ้อน ต้องใช้เวลาในการอานทาความเขาใจค่อนข้างนาน และกลาวถงแนวทางการแก้ไขโดยสงเขป จึงอาจ
่
ึ
่
ประสงค์จากยา ส่วนใหญ่ใช้แหล่งข้อมูลที่กล่าวมาข้างต้นในการอ้างอิง ไม่เพียงพอในการแก้ไขปัญหาที่พบในผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยา ั
ไม่เพียงพอในการแก้ไขปัญหาที่พบในผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยา

ไม่เพียงพอในการแก้ไขปัญหาที่พบในผู้ป่วยที่เกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยา

3. สารสื่อประสาทและฮอร์โมน
2.2 หนังสือหรือบทความปริทัศน์ที่รวบรวมอาการไม่พึงประสงค์จากยาตามระบบของร่างกาย 3. สารสื่อประสาทและฮอร์โมน
3. สารสื่อประสาทและฮอร์โมน
ึ
สารสื่อประสาทหลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องกับจิตและประสาท ได้แก่ gamma-aminobutyric acid (GABA),
แหล่งข้อมูลส าหรับศึกษาอาการไม่พงประสงค์จากยาที่เป็นหนังสือภาษาไทยส่วนใหญ่ครอบคลุม สารสื่อประสาทหลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องกับจิตและประสาท ได้แก่ gamma-aminobutyric acid (GABA),
สารสื่อประสาทหลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องกับจิตและประสาท ได้แก่ gamma-aminobutyric acid (GABA),
เนื้อหาเรื่องอาการไม่พึงประสงค์ต่อผิวหนัง และเน้นเรื่องการแพ้ยา เช่น หนังสือ “ตรงประเด็น เรื่อง adverse glutamate, dopamine, norepinephrine, serotonin, acetylcholine และฮอรโมน cortisol บทบาท
glutamate, dopamine, norepinephrine, serotonin, acetylcholine และฮอรโมน cortisol บทบาท
์
์
glutamate, dopamine, norepinephrine, serotonin, acetylcholine และฮอรโมน cortisol บทบาท
์
17-19
12
ความผิดปกติของระดับสารสื่อ
ื
่
ของสารสอประสาทและฮอรโมนที่ส าคัญเหล่านี้ สรุปไว้ในตารางที่ 1.2
drug reaction” บรรณาธิการโดย ธิดา นิงสานนท์ และจันทิมา โยธาพิทักษ์ และหนังสือ“ตรงประเด็น เรื่อง ของสารสอประสาทและฮอรโมนที่ส าคัญเหล่านี้ สรุปไว้ในตารางที่ 1.2 17-19 ความผิดปกติของระดับสารสื่อ
์
17-19
่
ื
ความผิดปกติของระดับสารสื่อ
์
ของสารสอประสาทและฮอรโมนที่ส าคัญเหล่านี้ สรุปไว้ในตารางที่ 1.2
่
์
ื
ประสาทและฮอร์โมนดังกล่าว ส่งผลให้เกิดความผิดปกติทางจิตและประสาท
ั
้
adverse drug reaction 2 การประเมินผื่นแพยา” บรรณาธิการโดย จนทมา โยธาพิทกษ และปราโมทย ์ ประสาทและฮอร์โมนดังกล่าว ส่งผลให้เกิดความผิดปกติทางจิตและประสาท
์
ั
ิ
ประสาทและฮอร์โมนดังกล่าว ส่งผลให้เกิดความผิดปกติทางจิตและประสาท
ิ
ตระกลเพียรกจ หนังสือทั้งสองเล่มนี้ มีจุดเด่นคือ การเขียนอธิบายที่เน้นการประยุกต์เนื้อหาวิชาการเข้ากับ
13
ู
้
ตารางที่ 1.2 บทบาทของสารสื่อประสาทและฮอร์โมนที่ส าคัญต่อจิตและประสาท
ประสบการณ์การปฏิบัติงานจริง เหมาะส าหรับเภสัชกรที่ท างานประเมินการแพยา ล่าสุดมีหนังสือ “การแพ้ ตารางที่ 1.2 บทบาทของสารสื่อประสาทและฮอร์โมนที่ส าคัญต่อจิตและประสาท
ตารางที่ 1.2 บทบาทของสารสื่อประสาทและฮอร์โมนที่ส าคัญต่อจิตและประสาท
่
ึ
ความผิดปกติ
14
์
ยา อาการไมพงประสงคจากยาทเกดต่อผวหนงและตับ” โดย รศ.ดร.นฤมล เจริญศริพรกุล ซึ่งหนังสือเล่มนี้ สารสื่อประสาท บทบาท ความผิดปกติ
ั
่
สารสื่อประสาท
ิ
บทบาท
ี
ิ
ิ
ความผิดปกติ
บทบาท
สารสื่อประสาท
สารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง รักษาสมดุลในสมองที่
ระดับ GABA ลดลง ท าให้ชักได้
GABA
่
กลาวถงรายละเอียดเรองการแพยาที่มีอาการแสดงในลักษณะต่าง ๆ เช่น anaphylaxis, serum sickness, GABA สารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง รักษาสมดุลในสมองที่ ระดับ GABA ลดลง ท าให้ชักได้
้
ึ
ื
่
ระดับ GABA ลดลง ท าให้ชักได้
สารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง รักษาสมดุลในสมองที่
GABA
ได้รับการกระตุ้นจากสิ่งเร้าต่าง ๆ ท าให้เกิดความ
(ประเภทกรดอะมิโน)
drug fever และ drug-induced autoimmunity เนื้อหาในแต่ละอาการไม่พงประสงค์ ได้กล่าวถึง ลักษณะ (ประเภทกรดอะมิโน) ได้รับการกระตุ้นจากสิ่งเร้าต่าง ๆ ท าให้เกิดความ
ึ
(ประเภทกรดอะมิโน)
ได้รับการกระตุ้นจากสิ่งเร้าต่าง ๆ ท าให้เกิดความ
สงบและผ่อนคลาย ช่วยลดความเครียด ความ
สงบและผ่อนคลาย ช่วยลดความเครียด ความ
่
และรปแบบการเกด กลไก ปัจจยเสยง การประเมน การจดการ การป้องกน และตัวอย่างยาทเป็นสาเหตุ สงบและผ่อนคลาย ช่วยลดความเครียด ความ
ั
ิ
ู
ี
ั
ั
ี
่
ิ
วิตกกังวล ซึมเศร้า
วิตกกังวล ซึมเศร้า
ึ
จุดเด่น คือ มีการสรุปรายการยาที่เป็นสาเหตุที่พบ และมีแนวทางการรักษาของแต่ละอาการไม่พงประสงค์จาก glutamate วิตกกังวล ซึมเศร้า
สารสื่อประสาทชนิดกระตุ้น เกี่ยวข้องกับความจ า ระดับ glutamate สูงเกินไป ท าให้เกิดการ
glutamate
สารสื่อประสาทชนิดกระตุ้น เกี่ยวข้องกับความจ า ระดับ glutamate สูงเกินไป ท าให้เกิดการ
ิ
่
ยา ที่ผู้อานสามารถน ามาปรบใช้ในทางปฏิบัตได้จริง อย่างไรก็ตามในปัจจุบัน ยังไม่มีหนังสือภาษาไทยที่ glutamate สารสื่อประสาทชนิดกระตุ้น เกี่ยวข้องกับความจ า ระดับ glutamate สูงเกินไป ท าให้เกิดการ
ั
(ประเภทกรดอะมิโน)
กระตุ้นเซลล์ประสาทมากกว่าปกติจนท าให้เซลล์
และการเรียนรู้
(ประเภทกรดอะมิโน)
(ประเภทกรดอะมิโน)
และการเรียนรู้
และการเรียนรู้
กระตุ้นเซลล์ประสาทมากกว่าปกติจนท าให้เซลล์
กระตุ้นเซลล์ประสาทมากกว่าปกติจนท าให้เซลล์
รวบรวมข้อมูลในลักษณะดังกล่าวส าหรับอาการไมพึงประสงค์จากยาต่อจิตและประสาท หัวใจและหลอดเลือด ประสาทตาย
่
ประสาทตาย
ประสาทตาย
ึ
้
ิ
หนังสือภาษาต่างประเทศเกี่ยวกับอาการไม่พงประสงค์จากยาที่ได้รับการอางองอย่างกว้างขวางใน
ปัจจุบัน คือ Drug-Induced Diseases: Prevention, Detection, and Management โดย Tisdale และ
12 13 13
13
13