Page 36 - Neuropsychiatric.indd

บทบาท
สารสื่อประสาท
ความผิดปกติ
dopamine
ระดับ dopamine ต่ าเกินไป ท าให้เกิดโรคพาร์
เกี่ยวข้องกับระบบประสาทซิมพาเทติก และมี
กินสัน หรือภาวะซึมเศร้า หากสูงเกินไปท าให้
บทบาทต่อพฤติกรรมการเรียนรู้ การนอนหลับ
(ประเภท
monoamine)
การจดจ า ทักษะต่าง ๆ
เกิดโรคจิตเภท
ระดับ serotonin ลดลง ท าให้เกิดภาวะซึมเศร้า
สารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง เกี่ยวข้องกับอารมณ์
serotonin
ความรู้สึก และการรับรู้ และท าให้รู้สึกมีความสุข แนวโน้มฆ่าตัวตาย นอนหลับยาก หากสูงเกินไป
(ประเภท
ท าให้เกิด serotonin syndrome
monoamine)
เกี่ยวข้องกับระบบประสาทซิมพาเทติก มีผลเพิ่ม
norepinephrine
ระดับ norepinephrine ต่ าเกินไป ท าให้เกิด
(ประเภท
ภาะซึมเศร้า หากสูงเกินไป ท าให้เกิดความรู้สึก
อัตราการเต้นของหัวใจและความดันโลหิต และมี
วิตกกังวล
monoamine)
ความจ าเป็นต่อกระบวนการสร้างการจดจ า
ระดับ acetylcholine ลดลงมาก ท าให้เกิด
เกี่ยวข้องกับระบบประสาทพาราซิมพาเทติก
acetylcholine
โรคอัลไซเมอร์ หากสูงเกินไป ท าให้การ
เกี่ยวข้องกับความจ า การเรียนรู้ ท าให้กล้ามเนื้อ

เคลื่อนไหวผิดปกติ
หดเกร็ง และเกี่ยวข้องกับเซลล์ประสาทสั่งการ
cortisol
มีบทบาทให้สมองไวต่อสิ่งเร้า เพื่อตอบสนองต่อ
ระดับ cortisol สูงเกินไป ท าให้นอนไม่หลับ
ความเครียด และบทบาทเกี่ยวกับกระบวนการ
วิตกกังวล หงุดหงิด อารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย
(ฮอร์โมนจากต่อม
ต่าง ๆ ภายในร่างกาย เช่น กดระบบภูมิคุ้มกัน
โดย cortisol ที่เพิ่มขึ้น ท าให้การหลั่ง
หมวกไต)
ต้านการอักเสบ เพิ่มระดับน้ าตาลในเลือด
serotonin ลดลง
GABA, gamma-aminobutyric acid
17
ที่มา : Choudhury และคณะ , Sheffler และคณะ และ Seethalakshmi
19
18

ความผิดปกติทางจิตและประสาทที่มีสาเหตุจากการเปลี่ยนแปลงของระดับสารสื่อประสาทในสมอง
ิ่
รวม 8 กลุ่มอาการ ได้แก่ 1) โรคจตเกดจากระดับ dopamine เพมสูงขึ้นเป็น
20-25
ิ
ิ
ได้สรุปไว้ในตารางท 1.3
ี
่
่
หลก รวมกบการลดลงของระดับ serotonin และ acetylcholine การเพมขึ้นของ norepinephrine รวมถึง
ั
ั
ิ่
กลไกอื่น ๆ เช่น ความไม่สมดุลของ glutamate และอิเล็กโทรไลต์; 2) ภาวะซึมเศร้าเกิดจากระดับ serotonin
ั
ุ
ลดลงเป็นหลก ร่วมกบการลดลงของระดบ GABA และ norepinephrine; 3) กลมอาการวิตกกงวลเกดจาก
ั
ั
ิ
ั
่
การลดลงของระดับ serotonin และ GABA และการเพมขึ้นของ norepinephrine และ cortisol ตลอดจน
ิ่
ั
การรบกวนการทางานของ dopamine; 4) อาการชักเกิดจากระดบ GABA ลดลง รวมถึงกลไกอน ๆ เช่น การ
่

ื
รบกวนการส่งสัญญาณไฟฟ้าในเซลล์ประสาท และความผิดปกติของระดับอิเล็กโทรไลต์และน้ าตาลในเลือด; 5)
ิ
ั
ิ่
ความผิดปกติของการรับรู้และความคิดเกดจากระดบ dopamine เพมขึ้น และ acetylcholine ลดลงเปน
็
ิ
หลัก; 6) กลุ่มอาการ NMS เกดจากระดับ dopamine ลดลงเป็นหลัก; 7) กลุ่มอาการ serotonin syndrome
ิ
ิ่
ิ
ี
เกดจากการมระดับ serotonin เพมขึ้น; และ 8) กลุ่มอาการ extrapyramidal symptoms (EPS) เกดจาก

การรบกวนการทางานของ dopamine และการลดลงของ GABA ร่วมกับการมีระดับ serotonin และ
acetylcholine เพิ่มขึ้น

ตารางที่ 1.3 ความผิดปกติทางจิตและประสาทและการเปลี่ยนแปลงระดับของสารสื่อประสาท (ต่อ) อื่น ๆ
การเปลี่ยนแปลงระดับของสารสื่อประสาท
ความผิดปกติ
ความผิดปกติ
การเปลี่ยนแปลงระดับของสารสื่อประสาท
ความผิดปกติ GABA Dopamine Serotonin Acetylcholine อื่น ๆ อื่น ๆ
การเปลี่ยนแปลงระดับของสารสื่อประสาท Norepinephrine
ภาวะซึมเศร้า GABA Dopamine Serotonin Acetylcholine Norepinephrine
GABA Dopamine Serotonin Acetylcholine Norepinephrine -
-
-



-
ภาวะซึมเศร้า   - ,   -  -   - การยับยั้ง NMDA
โรคจิต

cortisol เพิ่ม
ความวิตกกังวล


receptor ความไม่สมดุล
ความวิตกกังวล  ,   - -  - cortisol เพิ่ม
glutamate เพิ่ม, การ
อาการชัก


ของ glutamate,
อาการชัก    - - glutamate เพิ่ม, การ
กระตุ้น NMDA receptor,
กระตุ้น NMDA receptor,
electrolyte
รบกวนการส่ง
รบกวนการส่ง
สัญญาณไฟฟ้าในเซลล์
สัญญาณไฟฟ้าในเซลล์ 14
ประสาท, รบกวนเมแทบอ
ประสาท, รบกวนเมแทบอ
ลิซึมและรบกวนการ
ลิซึมและรบกวนการ
ไหลเวียนเลือด
ไหลเวียนเลือด
ความผิดปกติของ
พิษต่อระบบประสาท

ความผิดปกติของ    - -   - - พิษต่อระบบประสาท
ส่วนกลางและรบกวนเม
การรับรู้และ
การรับรู้และ ส่วนกลางและรบกวนเม
ความคิด
แทบอลิซึม
เมแทบอลิซึม
ความคิด แทบอลิซึม
กลุ่มอาการ NMS

กลุ่มอาการ NMS - -  - - - - - - - -
กลุ่มอาการ

กลุ่มอาการ - - - -  - - - - - -
serotonin
serotonin
syndrome
syndrome
กลุ่มอาการ EPS   ,     - - - -
กลุ่มอาการ EPS

, 
EPS, extrapyramidal symptoms GABA, gamma-aminobutyric acid; NMDA, N-methyl-D-aspartate; NMS, neuroleptic malignant
EPS, extrapyramidal symptoms GABA, gamma-aminobutyric acid; NMDA, N-methyl-D-aspartate; NMS, neuroleptic malignant
syndrome
syndrome
 เพิ่มขึ้น;  ลดลง; จ านวนลูกศร 2 อัน แสดงว่าเป็นผลหลักที่เกิดขึ้น
 เพิ่มขึ้น;  ลดลง; จ านวนลูกศร 2 อัน แสดงว่าเป็นผลหลักที่เกิดขึ้น
24
ที่มา : Pickar และคณะ 20 20 , Cowen และคณะ , Kaur และคณะ , Sarter และคณะ , Akyuz และคณะ และ Doummar และคณะ 25
22
25
21
24
22
24
24
ที่มา : Pickar และคณะ , Cowen และคณะ , Kaur และคณะ , Sarter และคณะ , Akyuz และคณะ และ Doummar และคณะ
21

4. กลุ่มยาที่ใช้รักษาโรคจิตและประสาท
4. กลุ่มยาที่ใช้รักษาโรคจิตและประสาท
กลุ่มยาที่ใช้รักษาโรคจิตและประสาท ส่วนใหญ่จ าเป็นต้องใช้ยาต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน และมี
กลุ่มยาที่ใช้รักษาโรคจิตและประสาท ส่วนใหญ่จ าเป็นต้องใช้ยาต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน และมี
โอกาสใช้ยาที่ออกฤทธิ์ต่างกันร่วมกันเพอเพมประสิทธิผลการรักษา แต่อาจส่งผลให้เกิดอาการไม่พงประสงค์
ิ่
ื่
ึ
ึ
ื่
ิ่
โอกาสใช้ยาที่ออกฤทธิ์ต่างกันร่วมกันเพอเพมประสิทธิผลการรักษา แต่อาจส่งผลให้เกิดอาการไม่พงประสงค์
ต่อจิตและประสาทโดยไม่ได้ตั้งใจ สิ่งที่ควรปฏิบัติในการใช้ยา ได้แก่ การเลือกยาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยเฉพาะ
ต่อจิตและประสาทโดยไม่ได้ตั้งใจ สิ่งที่ควรปฏิบัติในการใช้ยา ได้แก่ การเลือกยาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยเฉพาะ
ั
รายโดยพจารณาทงโรคหลกและโรคร่วมของผปวย ประวัติการใช้ยา ยาที่ผู้ป่วยใช้ในปัจจุบัน ปัจจัยเสี่ยงที่ท า
ั
่
ู
้
ิ
้
รายโดยพจารณาทงโรคหลกและโรคร่วมของผปวย ประวัติการใช้ยา ยาที่ผู้ป่วยใช้ในปัจจุบัน ปัจจัยเสี่ยงที่ท า
ั
ั
้
ิ
้
่
ู
ั
่
ใหเกดอาการไมพงประสงคจากยา คณลกษณะและอาการไม่พงประสงค์ของยา ควรเริ่มใช้ยาในขนาดต่ าแล้ว
ิ
ึ
์
ุ
้
ึ
่
ั
ึ
ใหเกดอาการไมพงประสงคจากยา คณลกษณะและอาการไม่พงประสงค์ของยา ควรเริ่มใช้ยาในขนาดต่ าแล้ว
ึ
์
้
ุ
ิ
คอย ๆ ปรบเพ่มขนาดยา ยาหลายชนิดต้องปรับขนาดยาหรือหลีกเลี่ยงการใช้ในผู้ป่วยที่มีการท างานของตับ
ั
ิ
่
ั
ิ
่
คอย ๆ ปรบเพ่มขนาดยา ยาหลายชนิดต้องปรับขนาดยาหรือหลีกเลี่ยงการใช้ในผู้ป่วยที่มีการท างานของตับ
ั
ี
ั
่
ื
ิ
่
่
่
หรอไตบกพรอง ตรวจสอบอนตรกริยาระหว่างยา และไมควรหยุดยาในทนท แตคอย ๆ ปรับลดขนาดลดลง
หรอไตบกพรอง ตรวจสอบอนตรกิริยาระหว่างยา และไมควรหยุดยาในทนท แตคอย ๆ ปรับลดขนาดลดลง
ั
ื
ั
ี
่
่
่
่
ร้อยละ 25 ของขนาดยาที่เคยใช้ ทุก 1-2 สัปดาห์ จนหยุดยาได้ ให้ค าแนะน าการใช้ยาและอาการผิดปกติจาก
ร้อยละ 25 ของขนาดยาที่เคยใช้ ทุก 1-2 สัปดาห์ จนหยุดยาได้ ให้ค าแนะน าการใช้ยาและอาการผิดปกติจาก
การใช้ยาแก่ผู้ป่วยและญาติเมื่อเริ่มต้นใช้ยา เพอให้ใช้ยาได้อย่างถูกต้องและสามารถสังเกตอาการผิดปกติแต่
ื่
การใช้ยาแก่ผู้ป่วยและญาติเมื่อเริ่มต้นใช้ยา เพอให้ใช้ยาได้อย่างถูกต้องและสามารถสังเกตอาการผิดปกติแต่
เนิ่นได้ และติดตามการรักษาอย่างสม่ าเสมอ ื่
เนิ่นได้ และติดตามการรักษาอย่างสม่ าเสมอ
ผลของยาในแต่ละกลุ่มยาที่ท าให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของระดับสารสื่อประสาทในระบบประสาท
ึ
ส่วนกลางที่เกี่ยวข้องกับอาการไม่พงประสงค์ต่อจิตและประสาท 26-34 ได้สรุปไว้ในตารางท่ 1.4 ก่อนที่จะเริ่ม
ี
ผลของยาในแต่ละกลุ่มยาที่ท าให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของระดับสารสื่อประสาทในระบบประสาท
กล่าวถึงประเด็นส าคัญของแต่ละกลุ่มยา 26-34 ได้สรุปไว้ในตารางท่ 1.4 ก่อนที่จะเริ่ม
ี
ึ
ส่วนกลางที่เกี่ยวข้องกับอาการไม่พงประสงค์ต่อจิตและประสาท

กล่าวถึงประเด็นส าคัญของแต่ละกลุ่มยา

15

15
15