Page 155 - เภสัชภัณฑ์ทางผิวหนัง-14052022

7.2.1 รูปผลึกของตัวยาสำคัญ

รูปผลึกของตัวยาสำคัญ (polymorph) คือ สารชนิดเดียวกัน มีสูตรทางเคมีเหมือนกัน แต@มีการ

จัดเรียงตัวที่แตกต@างกัน ทำให?มีคุณสมบัติทางเคมีเหมือนกันแต@คุณสมบัติทางกายภาพแตกต@างกัน แบง
@
ตามการจัดเรียงตัวได?เป”น 2 รูปผลึก (รูปที่ 7.2) ได?แก@ 1) รูปผลึกสัญฐาน (crystalline) เป”นรูปผลึกท ี่

ลักษณะโมเลกุลของตัวยาวางตัวกันแบบเป”นระเบียบ ซึ่งอาจมีการจัดเรียงตัวได?หลายรูปแบบ โดยสาร

ิ
แต@ละชนิดอาจจะมีรูปผลึกได?ต@างๆ กัน บางสารอาจมี 2 รูปผลึก ขณะที่บางสารมีมากกว@า 10 ชนด
ปรากฏการณ(เช@นนี้เรียกว@า ภาวะพหุสัญฐาน (polymorphism) และ 2) รูปผลึกอสัญฐาน

ู
(amorphous) เป”นรูปผลึกที่ลักษณะโมเลกุลของตัวยาวางตัวกันแบบไม@เป”นระเบียบ จะมีพลังงานสง
และมีเสถียรภาพต่ำ จึงอาจจะพบว@ารูปผลึกอสัญฐานเปลี่ยนแปลงไปเป”นรูปผลึกสัญฐานได?โดย

ั
ุ
ี
ี
ู
ธรรมชาต นอกจากน้รูปผลึกอสัญฐานสามารถดดความชื้นเข?าไปในโครงสร?างภายในไดทำใหมคณสมบต ิ
ิ
?
?
ดูดความชื้นสูง ในการพัฒนาตำรบควรเลือกใช?รูปผลึกที่มีความคงตัวในการเตรียมตำรับ อย@างไรก็ตาม
ั
ู
รูปผลึกอสัญฐานมีค@าการละลายที่สูงกว@า และมีการดูดซึมได?ดีกว@า มีประโยชน(ในการแก?ปญหาการดด
ซึม บางครั้งอาจจำเป”นต?องเลือกใช?รูปผลึกอสัญฐานในการเตรียมตำรับแต@ต?องมั่นใจว@าตัวยาสำคัญม ี
ความคงตัวไม@เกิดการเปลี่ยนแปลงรูปผลึกในช@วงอายุของยา
รูปผลึกสัญฐานที่แตกต@างกัน และรูปผลึกอสัญฐานส@งผลให?ตัวยาสำคัญมีคุณสมบัติทางเคม ี

กายภาพที่ต@างกันได? เช@น จุดหลอมเหลว การละลาย ความหนาแน@น ความคงตัว คุณสมบัติทางประจ ุ

และความแข็ง เป”นต?น อาทิเช@น รูปผลึกอสัญฐานละลายน้ำได?ดีกว@า และอัตราการละลายสูงกว@าตัวยา

รูปแบบสัญฐาน นอกจากนี้พหุสัญฐานต@างชนิดกันมีจุดหลอมเหลวต@างกันได? เพราะมีการจัดเรียงตัวของ

ผลึกต@างกัน และระยะทางระหว@างโมเลกุลต@างกันด?วย ด?วยความแตกต@างด?านคุณสมบัติทางกายภาพ

”
ของพหุสัญฐานต@างๆ ดังที่กล@าวไปในข?างต?น ส@งผลให?พหุสัญฐานมีความสำคัญต@อการพัฒนาตำรับเปน
อย@างมากเนื่องจากการใช?พหุสัญฐานที่ต@างกันของสารมีผลต@อคุณภาพของเภสัชภัณฑ( ตัวอยางเช@น การ
@
ี
ี
ึ
”
@
?
?
ั
ึ
ใชรูปผลกของตวยาสำคญ dexamethasone ซึ่งมรูปผลก 2 รูปแบบ ไดแก รูปแบบ A เปนรูปแบบท่ไม @
ั
ุ
คงตัว (metastable form) กล@าวคือ เป”นรูปแบบที่มีเสถียรภาพทางเทอร(โมไดนามิกส(ต่ำ จะมีจด
ั
ี
ื
ี
หลอมเหลวต่ำ และมีค@าการละลายสูง ในขณะท่รูปแบบ B เปนรูปแบบท่คงตว (stable form) กล@าวคอ
”
เป”นรูปแบบที่เสถียรภาพทางเทอร(โมไดนามิกส(สูงสุดที่ความดันและอุณหภูมิหนึ่ง จะมีจุดหลอมเหลว
สูงสุด มีค@าการละลายต่ำสุด (Oliveira et al. 2018) โดยธรรมชาติอาจเกิดการเปลี่ยนแปลงจาก
metastable form ไปเป”น stable form ได? อาจส@งผลให?มีการเจริญของผลึกทำให?เกิดการกระจาย
?
ื
ขนาดของอนภาคท่ไมตองการ หรือทำใหเกดเปนตะกอนแขงจบตวกนเปนกอนแขงอย@ท่กนภาชนะ หรอ
ุ
ี
ั
็
ั
ั
”
ิ
?
?
ี
?
็
ู
@
”
ตัวยาสำคัญไม@ละลายในยาพื้นหรือมีขนาดใหญ@ขึ้นทำให?มีความรู?สึกสากเมื่อทาบนผิวหนัง
141