Page 171 - ebook.msu.ac.th

168

ุ
หนังสือใบลาน : สื่อสร้างความขลังของวรรณกรรมมขปาฐะ

ถ้าพดถึงวรรณกรรมมุขปาฐะหรือวรรณกรรมบอกเล่า (Oral literature) แล้ว มีนักวิชาการแบ่ง
ู
ออกเป็น ๓ ประเภทหนังสือ คือ ต านาน (Myth) นิทานพนบ้าน (Folktale) และเทพนิยาย (Legend) ซึ่ง
ื้
แตกต่างกับวรรณกรรมลายลักษณ์ (Written literature) ที่มีการบันทึกไว้บนวัสดุต่างๆ อยู่บ้างตรงที่

ั
วรรณกรรมมุขปาฐะเป็นวรรณกรรมที่ผู้เล่ากับผู้ฟงต้องพบหน้ากันโดยตรง ส่วนวรรณกรรมลายลักษณ์นั้น
เจ้าของเรื่องผู้เขียนไม่จ าเป็นต้องเผชิญหน้ากับผู้อ่านโดยตรงก็ได้
ี
ทว่าในความเป็นจริงแล้ว กรณีเอกสารหนังสือใบลานของอสานนั้น แม้ว่าจะจัดอยู่ในกลุ่มวรรณกรรม
ลายลักษณ์ก็ตาม แต่ผู้ใช้หนังสือใบลานส่วนใหญ่ (ทั้งหนังสือใบลานผูกและหนังสือใบลานก้อม) มักจะอยู่ใน

บรรยากาศเหตุการณ์ทั้งสองลักษณะรวมกันเสมอคือ ผู้ใช้อาจจะเป็นทั้งผู้จาร (เขียน) เอกสารหนังสือนั้นๆ และ
่
เป็นผู้อานวรรณกรรมลายลักษณ์ด้วยตัวเอง และขณะเดียวกันก็อาจจะเป็นผู้เล่าหรือผู้บอกเล่าวรรณกรรม
ื้
มุขปาฐะไปพร้อมๆ กันด้วย เพราะผู้จารและผู้อานเองกมักจะเป็นคนที่มีความรู้เป็นพนภูมิเดิม ซึ่งเป็นผู้ที่ได้รับ
่
็
การยอมรับกันในสังคมทั่วไปอยู่แล้ว
็
ประกอบกับสังคมอีสานเองกยอมรับที่จะให้มีการอ่านเอกสารหนังสือใบลานทั้งหนังสือผูกและหนังสือ
ก้อม ในโอกาสพิเศษที่มีการจัดงานบุญประเพณีพิธีกรรมต่างๆ ทั้งทางความเชื่อ-ศาสนา และประเพณีพธีกรรม
ิ
่
ในชีวิตได้เป็นปกติอยู่แล้วโดยการน าหนังสือผูกหรือหนังสือก้อมที่จารบนใบลานมาอานประกอบการเทศน์-
ั
ิ
เทศน์ล าในพธีกรรมงานบุญทางความเชื่อศาสนา ที่มีชาวบ้านมาอยู่ร่วมฟงรวมกันในหอแจก (โรงธรรม, ศาลา
การเปรียญ) เช่น ในงานบุญมหาชาติ (บุญผะเหวด เดือน ๔) งานบุญข้าวประดับดิน (เดือน ๙) งานบุญข้าว
สาก (เดือน ๑๐) ฯลฯ และในบางโอกาสก็จะใช้หนังสือใบลานผูกไปอ่านเทศน์ในพธีกรรมงานศพด้วย (งันขอน,
ิ
ื
งันเฮอนดี) และในหลายโอกาสก็มีการใช้หนังสือก้อม ซึ่งเป็นต าราการประกอบพิธีกรรมต่างๆ ไปใช้ในการสูตร
หรือสวดในโอกาสต่างๆ เช่น สูตรขวัญเรือน, สูตรขวัญเล้า(เล้าข้าวหรือยุ้งข้าว), สูตรขวัญแต่งดอง, สูตรขวัญ
แต่งแก-เสียเคราะห์ ฯลฯ
้
ิ
จากการสังเกตศึกษาและเข้าร่วมงานบุญประเพณีพธีกรรมต่างๆ พบว่า การเทศน์หรือการล า, การ
่
อานเทศน์และการสูตรหรือสวดในโอกาสต่างๆ นั้น พระเณรและหมอสูตร มักจะอานโดยวิธีการเทศน์, สวด
่
ตามหนังสือใบลานผูกหรือหนังสือใบลาน ทั้งๆ ที่ผู้ท าพิธีกรรมส่วนใหญ่ก็มักจะมีการฝึกซ้อมอาน, เทศน์ จนจ า
่
ความได้เกือบทั้งหมดอยู่แล้ว โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสูตรหรือสวดบทต่างๆ ที่หมอสูตรมักจะเป็นอดีตพระที่
ส่วนใหญ่จะจ าได้จนขึ้นใจอยู่แล้ว แม้ว่าไม่มีหนังสือใบลานก้อมมาดูอ่านประกอบ ก็สามารถท่องได้ สูตร-สวดได้
่
แต่การที่ต้องใช้หนังสือใบลานผูกและใบลานก้อมมาจับถือประกอบการเทศน์, อานและสูตรนั้น จึงดู
เหมือนว่าการน าหนังสือใบลานดังกล่าวมาใช้ร่วมในช่วงเวลาการท าพธีกรรมนั้น น่าจะเป็นเพยงพธีการเพอให้
ิ
ิ
ื่
ี
เกิด “ความขลัง-ความศักดิ์สิทธิ์” ของการประกอบพิธีกรรมงานบุญประเพณีนั้นๆ เท่านั้น
ถึงแม้ว่าเอกสารลายลักษณใบลาน จะมีขอความที่ระบุถ้อยค า-เรื่องราวที่แน่นอนอยู่ก็ตาม แต่ลักษณะ
้
์
การเทศน์หรือานเทศน์ของพระที่นั่งอยู่ (บนธรรมมาสน์) ต่อหน้าญาติโยม ก็สามารถจะเพมเติมและตัดทอน
่
ิ่
เนื้อหาได้บ้างตามจังหวะโอกาสที่เหมาะสมกับการเทศน์-อานเทศน์ได้ เพราะบรรยากาศบางจังหวะก็ต้องการ
่
สร้างอารมณ์ความรู้สึกอนสุนทรีย์ของเนื้อเรื่องที่เทศน์ ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นท านองดนตรีและต้องการสร้าง
ั
บรรยากาศเฉพาะให้กับญาติโยมจ านวนมาก ซึ่งส่วนหนึ่งก็เคยบวชมาเรียนและเคยเทศน์กันมาแล้วด้วย และ
อีกส่วนหนึ่งก็เคยฟังบางเรื่อง หลายเรื่องมาจนพอจ าเค้าโครงเรื่องได้แล้ว
ส่วนการใช้หนังสือใบลานก้อมก็เช่นเดียวกัน แม้หมอธรรม-หมอสูตรจะจ าบทสูตรต่างๆ ได้หมดแล้ว
โดยไม่ต้องดูต าราเลยก็ตาม แต่ก็มีหมอสูตรบางคนมักน าหนังสือใบลานก้อมติดตัวไปท าพธีกรรมด้วยเพอความ
ื่
ิ