Page 169 - ebook.msu.ac.th
P. 169
166
เปราะ แตกหัก เสียหายได้ง่ายมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งหนังสือใบลานก้อม ซึ่งเจ้าของคือหมอธรรมและหมอ
ิ
สูตร มักจ าเป็นต้องเอาออกไปใช้ท าพธีกรรมในชีวิตมากกว่าใบลานผูกเพราะต้องบริการช่วยเหลือชาวบ้านใน
ี
ชุมชนของตนและชุมชนอื่นๆ มากกว่าปกติ นอกจากนี้ตัวอักษรที่ใช้จารบนใบลานก็มีโอกาสที่จะลบเลือนได้อก
ด้วย
วัฒนธรรมการใช้หนังสือใบลานในอีสาน จึงมีวัฒนธรรมในการสืบทอดพิธีกรรมความเชื่อประกอบคู่กน
ั
ื่
ไปด้วย นั่นคือ วัฒนธรรมการสร้างหนังสือใบลานขึ้นใหม่เพอทดแทนของเก่า และการสร้างใหม่ให้มีหลายชุด
เพอให้วัฒนธรรมการใช้ไม่ขาดตอน โดยมีความเชื่อเรื่องอานิสงส์ ได้บุญกุศลจากการสร้างหนังสือใบลานเป็น
ื่
แรงผลักดันขับเคลื่อนให้ความรู้ ภูมิปัญญาด้านต่างๆ ของสังคมคงอยู่และสืบทอดกันต่อๆ ไป มาอย่างไม่ขาด
สาย
ิ
แม้ว่าหนังสือใบลานก้อมส่วนใหญ่จะเก็บรักษาอยู่กับบ้านเรือนของผู้น าพธีกรรมก็ตาม แต่เมื่อเจ้าของ
ผู้รู้-ผู้ใช้เสียชีวิตแล้วไม่มีคนสืบทอดด้วยสาเหตุต่างๆ กัน บางครั้งก็อาจจะถูกเก็บไว้บนหิ้งในห้องเปิงเรือน จน
กรอบและเก่าเก็บ แต่ญาติหลายคนก็ไม่กล้าเก็บไว้ที่บ้าน เพราะเกรงจะรักษาไม่ได้ เพราะเห็นเป็นสิ่งที่ขลัง
ศักดิ์สิทธิ์ ก็จะเอาไปถวายวัด
วัดจึงเป็นแหล่งรวมที่ช่วยรักษาหนังสือใบลานผูกและใบลานก้อม และประกอบกับวัดเป็นแหล่ง
ศูนย์กลางทางการศึกษาด้วย จึงท าให้วัดเป็นแหล่งที่เหมาะสมที่สุดในการเก็บรักษา-สืบทอดและใช้ประโยชน์
จากหนังสือใบลานผูกและใบลานก้อม
ั
หนังสือใบลาน : ร่องรอยหลักฐานความสัมพันธ์ทางวฒนธรรม
ในอดีตที่ผ่านมามีนักมานุษยวิทยา (วัฒนธรรม) บางสาขา คือ นักชาติพนธุ์วิทยา (Ethnologist) และ
ั
นักคติชนวิทยา (Folklorist) ได้มีการศึกษาจากทั้งต านาน นิทาน เรื่องเล่าต่างๆ และจากตัววัตถุเอกสาร และ
เนื้อหา ที่จารบันทึกเป็นเอกสาร เพื่อค้นหาร่องรอยทางประวัติศาสตร์ที่ผู้คนที่เป็นเจ้าของเรื่องเล่าและเอกสาร
ว่าในอดีตเคยมีการอพยพเคลื่อนย้ายกันมาอย่างไร เพราะอะไร และเคยมีการติดต่อกับผู้คนในวัฒนธรรมอนๆ
ื่
บ้างหรือไม่ อย่างไร โดยการน าข้อมูลจากเรื่องเล่าและเอกสาร มาพจารณาก าหนดต าแหน่งในแผนที่ เพอ
ิ
ื่
ก าหนดหาทิศทางการเคลื่อนย้ายของกลุ่มชนต่างๆ และก าหนดหาพนที่การแพร่กระจายตัวของเรื่องเล่าและ
ื้
เอกสารประเภทต่างๆ
จากการศึกษาเอกสารหนังสือใบลานในภาคอสาน พบว่ามีลักษณะที่คล้ายคลึงกับบางภูมิภาคของ
ี
ั
ประเทศไทย ทั้งในด้านเนื้อหาเรื่องราว ตัวอกษร และการใช้วัสดุใบลานจารเป็นตัวอักษรและเรื่องราว ที่น่าจะ
เป็นร่องรอยที่แสดงถึงการแพร่กระจายของกลุ่มชนหรือการอพยพเคลื่อนย้ายของกลุ่มชนรวมทั้งให้เห็น
ร่องรอยความสัมพนธ์ของกลุ่มชนที่กระจายตัวกันอยู่ทั้งระดับภายในภูมิภาค และต่างภูมิภาค และน่าจะรวม
ั
เลยไปถึงผู้คนที่อาศัยอยู่ในประเทศใกล้เคียงด้วย
ร่องรอยความสัมพนธ์ทางวัฒนธรรมของกลุ่มชนต่างๆ หลายท้องถิ่น ที่พอมองเห็นได้โดยผ่านการ
ั
่
สร้างและการใช้เอกสารหนังสือใบลาน ก็คือเรื่องเล่าเกี่ยวกับความเชื่อการสร้างพระธาตุแขงกันระหว่างผู้หญิง
ี
กับผู้ชาย โดยมีผู้หญิงเป็นฝ่ายชนะ กระจายอยู่ทั่วไปในภูมิภาคอสานและบางชุมชนในจังหวัดเพชรบูรณ์ และ
ในประเทศลาว ซึ่งเป็นเรื่องเล่าที่มีต้นเค้าจากหนังสือใบลานผูกเรื่องอุรังคนิทานหรือต านานพระธาตุพนม
เรื่องเหตุการณ์พระครูยอดแก้วพระสังฆราชลาวที่นิมิตฝันเห็นช้างเข้ามาในอาราม ท าลายพระวิหาร
ขึ้นไปบนกุฎีแล้วแทงหอไตรท าลายลง อันเป็นที่มาของพระครูโพนสะเม็ก (พระครูโพนเสม็ด หรือญาคูขี้หอม :
