Page 166 - ebook.msu.ac.th
P. 166
163
ในสมัยโบราณ ถ้าต้องน าหนังสือใบลานติดไปกับการเดินทางไกลๆ มักจะเอาหนังสือใบลานใส่บั้งไม้ไผ่
มีฝาปิดที่เรียกว่า “บั้งจุ้ม” เพื่อช่วยรักษาหนังสือใบลานไม่ให้ช ารุดเสียหาย
ี
ิ
ส่วนหนังสือใบลานก้อมนั้น ส่วนใหญ่จะเป็นต าราการท าพธีกรรมต่างๆ ในชีวิตสังคมของชาวอสาน
เช่น ต าราแต่งแก้-เสียเคราะห์,ต าราโหราศาสตร์ ฤกษ์ยาม,ต ารายาและไสยศาสตร์ต่างๆ ฯลฯ ซึ่งส่วนใหญ่
มักจะเป็นสมบัติส่วนตัวหรือตระกูลของผู้ที่มีความรู้ เพราะมักเป็นผู้ที่เคยบวชเรียนมาแล้ว ที่เรียกกันว่า หมอ
ิ
สูตร (ขวัญ) และหมอธรรม ใบลานก้อมจึงเป็นหนังสือของฆราวาส ซึ่งเป็นผู้น าในการท าพธีกรรมต่างๆ หรือ
“เจ้าพธี” จึงมักจะเก็บรักษาหนังสือใบลานก้อมไว้บน “หิ้งเปิง” ที่อยู่ในห้องเปิง คือห้องผี หรือที่ภายหลังได้
ิ
ิ
กลายเป็นห้องพระ ซึ่งหมอธรรมและหมอสูตรจะต้องแต่งเครื่องบูชาในโอกาสพเศษและทุกวันศีล (วันพระ)
เป็นประจ าอยู่แล้ว และก็เคยมีพบเช่นกันว่าหมอธรรมหรือหมอสูตรบางคนก็อาจเก็บรักษาหนังสือใบลานของตน
ไว้ที่หัวนอนซึ่งแต่เดิมจะนอนบน “ตู้” คือ เตียงโบราณ เพราะมีความเชื่อเรื่อง “หัว” เป็นของสูงเป็นปกติอยู่
แล้ว และปกติส่วนใหญ่ก็มักจะวางตู้หรือเตียงโบราณไว้ชิดฝาห้องตามแนวระหว่างเสาแฮก – เสาขวัญ (เสาเอก-
ั
เสาโท) อยู่แล้ว โดยหัวตู้หรือหัวเตียงที่เป็นหัวนอนไปที่ฝาด้านหลังเรือน คือ ต าแหน่งเสาขวัญที่สอดคล้องกบ
ุ
ความเชื่อเรื่อง “ขวัญหัว” ของชาวอีสานในอดีตและรวมทั้งคนหลายกลุ่มชาติพันธุ์ในอษาคเนย์ด้วย
แม้ว่าการเก็บรักษาหนังสือใบลานผูกและใบลานก้อมจะมีการแยกแหล่งที่เก็บรักษาดังกล่าวมาแล้วก็
ตาม แต่ก็ดูเหมือนจะไม่ใช่ข้อก าหนดที่แน่นอนตายตัวเสมอไป เพราะมีพบอยู่บ้างที่หนังสือใบลานบางผูกก็มี
การเก็บรักษาอยู่ตามบ้านเรือนของหมอธรรมหรือหมอสูตรที่มีความรู้ เพราะต าราบางอย่างก็อาจจะจารบน
หนังสือใบลานผูกก็ได้ และหนังสือใบลานก้อมบางส่วนก็มีพบอยู่ในวัดด้วย เพราะหมอธรรมหรือหมอสูตรบาง
คนเมื่อเสียชีวิตแล้วไม่มีลูกหรือลูกศิษย์จะสืบทอดวิชา ลูกเมียก็อาจจะน าไปถวายวัดก็ม ี
การพจารณาเรื่องการเก็บรักษาหนังสือใบลานอสานอย่างกว้างๆ ดังกล่าว แม้จะไม่ใช่ข้อก าหนด
ี
ิ
แน่นอนทั้งหมดก็ตาม แต่ก็ท าให้พอมองเห็นความคิดความเชื่อและพฤติกรรมของคนในสังคมได้กว้างๆ ใน
ี
ลักษณะที่ให้ความส าคัญกับเอกสารหนังสือใบลานพอๆ กัน เพยงแต่พยายามจะแยกให้เห็นว่า “วัดสร้าง
ต านาน บ้านสร้างต ารา”
เนื้อหาและจุดประสงค์ของหนังสือใบลานอีสาน
จากการตรวจสอบข้อมูลเอกสารของผู้รู้ทางวรรณกรรมทั้งในอีสาน ล้านช้าง ล้านนา และเอกสารของ
ลาว พบว่า มีการจัดแบ่งหมวดเนื้อหาเรื่องราวที่จารบนเอกสารหนังสือใบลานมีจ านวนหมวดมากบ้าง น้อยบ้าง
แตกต่างกันไป เช่น
หมวดคัมภีร์ฎีกา, วรรณกรรมพทธศาสนา, วรรณกรรมโบราณ, วรรณกรรมแปล, ต านานพงศาวดาร,
ุ
ค าสอน, ความรู้วิทยาศาสตร์, ธรรมชาติโบราณและผญา-กลอนสาส์น-ขับ-ล า
หมวดพระพทธศาสนานิทานพื้นบ้าน, กฎหมายโบราณ, อาจาริยศาสตร์ (จริยศาสตร์), ประวัติศาสตร์,
ุ
โหราศาสตร์, โคลง-กลอน(ร้อยกรอง), ต าราสมุนไพร, ลัทธิพธีกรรม, ไสยศาสตร์และปณิกกะ
ิ
ั
หมวดปรัชญา (ตะวันออก, ตะวันตก), ศาสนา, สังคมศาสตร์, ภาษาศาสตร์-อกษรศาสตร์,
วิทยาศาสตร์-ธรรมศาสตร์, วิทยาศาสตร์ประยุกต์, ศิลปะ, วรรณคดี, ประวัติศาสตร์ และอนๆ เป็นต้น (ของ
ื่
สปป.ลาว)
การแบ่งหมวดเนื้อหา ๓ ชุด ที่น ามาเป็นตัวอย่างนี้ แม้ว่าจะมีทั้งกลุ่มหมวดที่เหมือนกัน คล้ายคลึงกัน
และแตกต่างกันบ้างก็ตาม แต่ก็พอจะช่วยท าให้สรุปได้ว่า การแบ่งแยกหมวดย่อยๆ ออกไปนั้นก็เพอสะดวกใน
ื่
