Page 168 - ebook.msu.ac.th
P. 168
165
คนที่มีหนังสือใบลานเป็นสมบัติส่วนตัว ไม่ว่าจะเป็นใบลานผูกหรือใบลานก้อมอยู่กับเรือน ซึ่งส่วนใหญ่
ิ
มักจะเป็นหมอธรรมหรือหมอสูตรที่เป็นผู้น าในการท าพธีกรรมต่างๆ คือผู้รักษาธรรม จะมีการบูชาหนังสือใบ
ลานทุกวันศีล (วันพระ) และในโอกาสพิเศษที่มีการจัดงานบุญประเพณีพิธีกรรมเสมอ
ส่วนความเชื่อเกี่ยวกับหนังสือใบลานที่เป็น คะล า หรือ ข้อห้าม ก็มีอยู่หลายอย่าง เช่น เมื่อจะต้อง
เคลื่อนย้ายหนังสือใบลานอย่าให้เนื้อหนังสือใบลานถูกเนื้อต้องตัว ต้องจับเคลื่อนย้ายที่เก็บที่วางไปทั้งมัด, ถ้า
ื่
จะต้องถือหนังสือใบลานไปที่อนแล้ว ห้ามถือไว้ในระดับต่ ากว่าหน้าอก และห้ามถือหนังสือใบลานไปในลักษณะ
การแกว่ง, กรณีที่เกี่ยวข้องกับเพศ-วัยนั้น จะมีข้อห้ามอยู่ด้วย คือ ห้ามผู้หญิงจับต้อง-จับถือหนังสือผูก และ
ห้ามเด็กจับเล่นหนังสือผูก รวมทั้งห้ามทุกเพศ-วัย นอนทับ-นั่งทับ หนังสือผูก เป็นต้น
วัฒนธรรมการสร้างและการใช้หนังสือใบลานอีสาน
ิ
เนื่องจากหนังสือใบลานเป็นเอกสารพเศษเหมือนเป็นเอกสารศักดิ์สิทธิ์ในความเชื่อ จึงพบเสมอว่าคน
ในสังคมอสานมักจะน าเอาหนังสือใบลานไปใช้ในโอกาสที่ครอบครัว – เครือญาติและชุมชนจัดงานบุญ
ี
ิ
ิ
ประเพณีพธีกรรมต่างๆ ซึ่งถือว่าเป็น “โอกาสพเศษ” ในสังคมเป็นส าคัญ ซึ่งดูจะสอดคล้องกับการศึกษาทาง
มานุษยวิทยาพบว่า ในวิถีชีวิตสังคมของมนุษย์ทั่วไปจะมีการจัดงานบุญประเพณีพิธีกรรมทางความเชื่อ-ศาสนา
ของชุมชน และที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตตั้งแต่เกิดถึงตายและการประกอบอาชีพท ามาหากิน
ี
จากการศึกษาสังเกตกรณีหนังสือใบลานอสานทั่วไป ก็พบว่ามีการน าทั้งหนังสือใบลานผูกและใบลาน
ุ
ี
ิ
ิ
ก้อมไปใช้ในงานบุญประเพณีพธีกรรมทางพทธศาสนา คือ ฮต ๑๒ และใช้ในพธีกรรมต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับวิถี
ชีวิตทั้งสองด้านเช่นกัน ที่พบเห็นการใช้หนังสือใบลานผูกในงานบุญฮีต ๑๒ คือ ในการเทศน์มหาชาติ บุญเดือน
๔ หรือบุญผะเหวดในหลายตอนด้วยกัน คือ เทศน์มาลัยหมื่น-มาลัยแสน ตอนค่ าคืนก่อนวันเทศน์ รุ่งขึ้นเช้ามืด
ุ
จะใช้หนังสือใบลานผูกเทศน์สังกาด (เทศน์บอกศักราช คือ เทศน์เรื่องพทธประวัติ) แล้วต่อด้วยการเทศน์ล า
่
พระเวสฯ ทั้ง ๑๓ กัณฑ์ จนจบงานด้วยเทศน์ฉลอง(สลอง) รวมทั้งพบว่ามีการใช้หนังสือใบลานผูกอานเทศน์
ต านานนิทานชาดกต่างๆ ในงานบุญข้าวประดับดิน เดือน ๙ และงานบุญข้าวสาก ในเดือน ๑๐ กันอยู่ทั่วไป
ด้วย นอกจากนี้ก็ยังมีพบอกด้วยว่า ในบางแห่งมีการน าหนังสือใบลานผูกเทศน์อานิสงส์การท าบุญเข้ากรรม
ี
เดือนอาย (เดือนเจือง,เดือนเจียง) ที่พระภิกษุเข้าร่วมพธีปริวาสกรรม โดยมีชาวบ้านร่วมบวชชี-พราหมณ์ใน
้
ิ
งานนี้ด้วย ฯลฯ
ส่วนการท าพธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตนั้น จะมีการน าหนังสือใบลานไปใช้ทั้งใบลานผูกและใบลาน
ิ
ก้อม ตามโอกาสที่เหมาะสมของสังคม แต่ส่วนใหญ่แล้วมักจะใช้หนังสือใบลานก้อมมากกว่า โดยมีหมอสูตรเป็น
ผู้ใช้พิธีกรรมเป็นหลัก เช่น พิธีขึ้นเรือนใหม่-ขึ้นบ้านใหม่, พิธีแต่งแก้เสียเคราะห์จากเหตุการณ์ต่างๆ รวมทั้งการ
ใช้หนังสือใบลานก้อมท าพธีสูตรขวัญนาค, สูตรขวัญดอง (กินดอง, แต่งงาน) สูตรขวัญเล้า, สูตรขวัญข้าว เป็น
ิ
ต้น ส่วนหนังสือใบลานผูกที่น ามาใช้ในพธีกรรมในชีวิตก็เห็นจะมีใช้ในงานศพ ในช่วงงันขอนและงันเฮอนดี ซึ่ง
ิ
ื
ิ
จะมีการน าหนังสือใบลานผูกที่จารเรื่องอภิธรรมมาใช้ร่วมพธีสวดเป็นเสมือนสัญลักษณ์ความขลังความ
่
ิ
ศักดิ์สิทธิ์ และหลังจากพธีกรรมความขลังอย่างเป็นพธีการแล้ว ก็จะมีการ “อานเทศน์” โดยใช้หนังสือใบลาน
ิ
ผูกด้วย
จากที่ยกกรณีการใช้หนังสือใบลานทั้งลานผูกและลานก้อมนี้ จะเห็นได้ว่ามีการน าหนังสือใบลานออก
ี
มาใช้มากกว่า ๑๐ โอกาส หนังสือใบลานผูกบางเรื่องอาจจะถูกน ามาแก้มัดออกใช้เพยงปีละครั้ง อย่างผูกชุด
ื่
มหาชาติ ก็จะมีการแก้สายสนอง เพอแยกลานให้พระเทศน์หลายๆ รูป จึงท าให้ใบลานมีโอกาสขาด ช ารุด
เสียหายได้ง่าย ยิ่งใบลานผูกเรื่องใดมีอายุมาก อยู่ในสภาพเก่าด้วยแล้ว ธรรมชาติเนื้อใบลานก็จะแห้งกรอบ
