Page 234 - ebook.msu.ac.th
P. 234
231
สรุปผล
อตลักษณ์ทางวัฒนธรรมอสานจากคัมภีร์ใบลาน เรื่อง “จันทคาต”เป็นวิถีประชาอกอย่างของสังคม
ั
ี
ี
อสานยุคนั้น ที่ได้รังสรรค์ขึ้นมาและบันทึกไว้ผ่านทางเอกสารใบลาน เพราะนอกจากจะบันทึกไว้แล้วยังแสดง
ี
ให้เห็นถึงค่านิยม ความเชื่อ วิถีการด าเนินชีวิต สภาพความเป็นอยู่ของสังคมอสานนั้นๆ และ มีมิติทาง
ี
วัฒนธรรมที่มีลักษณะเฉพาะตัวปรากฏในด้านต่าง ๆ ก็คอ “ทางด้านรูปแบบและองค์ประกอบ” ซึ่งจะอธิบาย
ื
ไปถึง ผู้แต่ง วัตถุประสงค์ในการแต่ง มิติของเวลา ซึ่งเป็นภาพความสัมพันธ์ภายในสังคมของบรรดากลุ่มชน
ั
ี
ี
อสาน รวมไปถึงลักษณะของภาษาที่ปรากฏ และอตลักษณ์ทางวัฒนธรรมอกด้านหนึ่งก็คือ “ อตลักษณ์ทาง
ั
วัฒนธรรมในมิติชุมชน” ว่าด้วยเรื่องความเชื่อและพธีกรรมของคนอสานได้รังสรรค์ไว้อย่างแยบยลผ่าน
ี
ิ
ั
ขบวนการต่าง ๆ ซึ่งท าให้เกิดสิ่งเหล่านี้ นั้นก็คือ การสู่ขวัญ และการเผาศพ เพราะถือว่าเป็นอตลักษณ์ของ
คนอสานที่มีลักษณะเฉพาะ มีความเชื่อแบบดั้งเดิม มีการเชื่อเรื่องผี และอานาจเหนือธรรมชาติต่าง ๆ ที่
ี
สัมพันธ์กับวิถีชีวิตของผู้คนและธรรมชาติแวดล้อม ซึ่งถือเป็นสิ่งที่ปฏิบัติมาอย่างยาวนาน และ อัตลักษณ์ทาง
ั
วัฒนธรรมในมิติชุมชนอกประการหนึ่งก็คือ อตลักษณ์ทางวัฒนธรรมวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของสังคมอสานที่ยัง
ี
ี
ึ
ี
ั
ต้องพงพาเกี่ยวข้องและสัมพนธ์กับธรรมชาติ สรรพสัตว์ สิ่งแวดล้อม ซึ่งได้บ่งบอกวิถีชีวิตทางสังคมอสานที่
ี
ยังไม่ได้เกี่ยวข้องกบสังคมเมือง ซึ่งต่างจากทุกวันนี้อัตลักษณ์ของคน หรือสังคมอสาน ได้ไหลเวียนไปกับสังคม
ั
โลกาภิวัตน์ไปแล้ว
ั
อตลักษณ์ดั้งเดิมของชาวอสานที่กล่าวมาข้างต้นนี้ ส่งผลท าให้คงอยู่ซึ่งอตลักษณ์ทางวัฒนธรรมอนดี
ั
ั
ี
ี
ั
งามของคนอสานทางด้านค่านิยม ความเชื่อ และวิถีการด าเนินชีวิตที่มีความสัมพนธ์กับผู้คนในสังคมรวมไป
ถึงความสัมพันธ์กับธรรมชาติ สรรพสัตว์ และสิ่งแวดล้อมอีกด้วย
อตลักษณ์ทางวัฒนธรรมความเป็นอสานที่ได้อภิปรายมาข้างต้นนั้น สามารถจ าแนกออกเป็น ๓
ี
ั
์
ลักษณะ คือ ๑) อัตลักษณความเป็นอีสานว่าด้วยวิถีชีวิตความเป็นอยู่ การน าเสนอภาพเกี่ยวกับวิถีชีวิตความ
ี
ั
เป็นอยู่และอตลักษณ์ความเป็นอสานนั้นพบว่ามีการกล่าวถึงลักษณะภูมิประเทศที่อยู่อาศัยของวัฒนธรรม
ื้
ี
ความเป็นอสานไว้อย่างชัดเจน มักจะอาศัยอยู่ในพนห่างไกลจากตัวเมือง บ้างก็อยู่ในป่าลึก การเดินทางไม่
ี
สะดวกสบาย และมีวิถีชีวิตวัฒนธรรมแบบดั่งเดิม อกทั้งยังด ารงชีวิตอยู่ในนิเวศสิ่งแวดล้อมที่อยู่ตาม
ั
ธรรมชาติ และมีความสัมพันธ์กับธรรมชาติแวดล้อมในการด ารงอยู่ของชีวิต ๒) อตลักษณ์ความเป็นอีสานว่า
ด้วยประเพณีและพธีกรรม จากการศึกษาวรรณกรรมเรื่อง “จันทคาต” นั้นจะปรากฏความเชื่อเกี่ยวกับ
ิ
ประเพณีและพธีกรรมของคนอสาน ที่มีระบบความคิดเกี่ยวสัมพนธ์กับธรรมชาติ ซึ่งมีประเพณีที่ส าคัญหลาย
ั
ิ
ี
ิ
ี
อย่างที่แสดงออกก็คือ การเผาศพของคนอสาน รวมไปถึงประเพณีพธีกรมเกี่ยวกับการสู่ขวัญเพอเรียกขวัญ
ื่
และก าลังใจซึ่งเป็นกุสโลบายอันแยบยลของคนอีสานที่จะเป็นเครื่องช่วยให้จิตใจของผู้เข้าประกอบพิธีกรรมนั้น
ี
มีความสบายใจและมั่นคง ๓) อตลักษณ์ความเป็นอสานว่าด้วยรูปแบบและองค์ประกอบที่ปรากฏ ในด้าน
ั
ขององค์ประกอบและรูปแบบที่ปรากฏนั้น ผู้ศึกษาได้วิเคราะห์เกี่ยวกับลักษณะความเชื่อในด้านของรูปแบบที่
ี
ั
เกี่ยวกับผู้แต่งที่ซึ่งไปสัมพนธ์กับคติความเชื่อของคนอสานในการจารใบลานว่า การจารอักษรลงในใบลานนั้น
ได้อานิสงส์เป็นอย่างยิ่ง และระยะเวลาของการแต่ง รวมไปถึงลักษณะของตัวอักษรและภาษา
ดังที่กล่าวมาข้างต้น จะเห็นได้ว่าข้อเด่นของบทความฉบับนี้เป็นการบุกเบิก การศึกษาในมิติของ
ี
สังคมและวัฒนธรรม ความเชื่อในการจารใบลาน มิติเวลาของอสาน ลักษณะของตัวอกษรและภาษาที่ใช้ ที่ผู้
ั
ั
ศึกษาใช้ทฤษฎีที่เป็นของใหม่ นั้นก็คือ ทฤษฎีเรื่อง “อตลักษณ์” และได้ใช้ทฤษฎีนี้มาเป็นกรอบในการศึกษา
วิเคราะห์วรรณกรรมสมัยเก่า ซึ่งผลการน ากรอบแนวคิดดังกล่าว มาประยุกต์ใช้วิเคราะห์วรรณกรรมอีสานสมัย
เก่าเพื่อเข้าใจเกี่ยวกับความเป็นอีสานที่มีระบบความสัมพันธ์กับกลุ่มคนและธรรมชาติแวดล้อมให้มากยิ่งขึ้น
