Page 229 - ebook.msu.ac.th
P. 229
226
อัตลักษณ์ความเป็นอีสานว่าด้วยประเพณีและพิธีกรรม
จากการศึกษาวรรณกรรมเรื่อง “จันทคาต” นั้นจะปรากฏความเชื่อเกี่ยวกับประเพณีและพิธีกรรม
ี
็
ของคนอสาน ที่มีระบบความคิดเกี่ยวสัมพันธ์กับธรรมชาติ ซึ่งมีประเพณีที่ส าคัญหลายอย่างที่แสดงออกกคือ
การเผาศพของคนอีสาน รวมไปถึงประเพณีพิธีกรรมเกี่ยวกับการสู่ขวัญเพื่อเรียกและก าลังใจซึ่งเป็นกุศโลบาย
อันแยบยลของคนอีสานที่จะเป็นเครื่องช่วยให้จิตใจของผู้เข้าประกอบพิธีกรรมนั้นมีความสบายใจและมั่นคง
และผู้วิเคราะห์แยกประเด็นการวิเคราะห์ดังนี้
๑. ด้านการสู่ขวัญ
ความเชื่อและพิธีกรรมที่ปรากฏนั้นจะเป็นลักษณะของการสู่ขวัญเพื่อเรียกขวัญและกาลังใจให้กลับมา
ในสังคมอีสานมีความเชื่อว่าขวัญนั้นคือสิ่งที่ติดตัวเรามาตั้งแต่เกิด “สู่ขวัญ” เป็นประเพณีส าคัญอย่างหนึ่งของ
ชาวอีสาน ประเพณีการสู่ขวัญจะท ากันแทบทุกโอกาส ทั้งในมูลเหตุแห่งความดีและไม่ดี ชาวอีสานถือว่า
ประเพณีสู่ขวัญนี้เป็นการเรียกขวัญให้มาอยู่กับเนื้อกับตัว พิธีการสู่ขวัญนี้เป็นได้ทั้งการแสดงความชื่นชมยินดี
และเป็นการปลอบใจ ดังที่ปรากฏจากตัวอย่าง
“เมื่อนั้น ราชาเจ้า พระยาหลวงตนพ่อ
เตินซ้ าข้าแวนเซ้า สู่คนหยาย ย้ายเหลื่อม
ตกแต่งพาค้ าคูน บาศรีสู่ ขวัญสองเจ้า
ฝูงหมู่เงินค าแก้ว ผืนแพงนับโกฐ
แหวนค่าล้าน พิฑูรย์เหลื่อลุกดี
ฝูงหมู่เฒ่า เคยอ่านพรถวาย
พาค าถวาย สู่ขวัญเคียนฝ้าย
ุ
จงให้บญชูค้ า สองเขือ ยืนยิ่ง
โพยพยาธิฮ้าย อย่ามีได้เบียดเบียน
ให้ได้เป็นพระยาล้ า เสวยเมืองทั้งแท่น
ฝูงพี่น้อง ยอย้องเพิ่งบุญ
อย่าได้หนีคลาดฮ้าง ก้ าห่างไกลกัน
สองแพงฮัก ก็ถองเถิงเฒ่า
ค้อมว่าบระบวรแล้ว ทั้งหลายลาเลิก
สองแจ่มเจ้า แพงล้านอยู่เสถียร
ี
ิ่
กุมารน้อยทั้งสอง หายโศกสุขยงล้ า ค าไฮ้บ่ม”
(ล าจันทคาตผูก ๑ . ลานที่ ๑๗ หน้าที่ ๑)
ในตัวอย่างนี้ได้แสดงให้เห็นลักษณะของคนอีสานที่แสดงให้เห็นวัฒนธรรมด้านพิธีกรรมการสู่ขวัญของ
คนอสาน ที่แฝงด้วยกุศโลบายอนแยบยลของคนในสมัยก่อนที่ต้องการสร้างขวัญและก าลังใจ เพอให้คนใน
ี
ื่
ั
สังคมมีขวัญและก าลังใจที่ดี หลังจากที่เข้าพิธีสู่ขวัญ
ั
นอกจากนี้ในบทกล่าวสู่ขวัญได้แสดงให้เห็นวิถีชีวิตของคนอสานที่มีความสัมพนธ์กับธรรมชาติ
ี
แวดล้อม ก็คือในสังคมอีสานนั้นเป็นสังคมที่ต้องพึ่งพาอาศัยธรรมชาติรอบ ๆ ตัว ซึ่งในบทสู่ขวัญได้บรรยายให้
เห็นสภาพแวดล้อมทางสังคมที่ไปเกี่ยวเนื่องกับธรรมชาติ ดังที่ปรากฏในตัวอย่าง
