Page 20 - ebook.msu.ac.th

๙

๔. โครงเรื่องคัชชนำม

๔.๑ โครงเรื่องคัชชนำมในแต่ละท้องถิ่น เท่าที่ศึกษาเป็นเบื้องต้นพบว่า ยังไม่มีวรรณกรรมที่ปริวรรต
จากเอกสารใบลานแหล่งใดที่พบขณะนี้มีเนื้อหาสมบูรณ์ครบถ้วนตามโครงสร้างของเรื่องนั่นคือ ตั้งแต่เริ่มเรื่อง

ที่พระอินทร์ซึ่งอยู่บนสวรรค์เห็นว่า พระโพธิสัตว์ควรลงมาเกิดรับใช้ชาติ จึงแปลงเป็นช้างลงมา มีเหตุให้หญิงผู้
ทุกข์ยากไปกินน้ ากินน้ ารอยเท้าช้างจนตั้งครรภ์ คลอดลูกออกมาเป็นชายตั้งชื่อให้ว่า“คัชชนาม”สองแม่ลูกต้อง

เผชิญความยากล าบาก คัชชนามเดินทางตามหาบิดาตามเมืองต่างๆ และต่อสู้อุปสรรคนานาประการ มีบริวาร

คนสนิท ๒ คนคือ นายไม้ร้อยกอ นายแก่ (ลาก) เกวียนร้อยเล่มที่ฝากตัวรับใช้ ระหว่างทางที่ตามหารอยเท้า
บิดาได้ช่วยเหลือผู้คนสั่งสอนศีลธรรมและปราบยักษ์ คัชชนามพบรอยเท้าบิดาและได้ครองเมืองอย่างเป็นสุข

โดยมีชายาคือ นางสีดา นางสีไวย บางแห่งมีนางปทุมาด้วย จนมาถึงรุ่นลูกคือ ท้าวคัชเนตร ท้าวคัชจันทร์ แต่
ลูกก็มีเรื่องทะเลาะเบาะแว้ง สู้รบแย่งของวิเศษกันจนเสียชีวิต ท้าวคัชเนตรถูกลมมีดแถหรือทางเหนือเรียก

ลมพิชฌ-ขอดตัดศีรษะขาดเสียชีวิต สุดท้ายเรื่องก็จบอย่างเป็นสุข อิทธิพลของเรื่องคัชชนามนี้ท าให้เกิดชื่อ

บ้านนามเมืองในแต่ละท้องถิ่นอันสืบเนื่องจากเรื่องนี้ต่อมาหลายแห่งทั้งในประเทศลาว ภาคเหนือและภาค
อีสานของไทย

๔.๒ โครงเรื่องคัชชนำม ฉบับพระอริยำนุวัตร เขมจำรี เถระ ปริวรรตจำกใบลำนนี้ที่ได้มำจำกวัด

ธำตุ จังหวัดขอนแก่นนี้ ก็เช่นเดียวกัน แม้จะมีความยาวและน่าจะมีความสมบูรณ์ที่สุดแล้ว แต่เมื่อเทียบเคียง
กับเนื้อเรื่องจากที่มีผู้เขียนทั้งในรูปบทความและหนังสือเผยแพร่ ซึ่งพบว่ามีความแตกต่างกันพอสมควร นั่นคือ

ฉบับนี้จบลงที่มารดาของท้าวคัชชนามได้ครองคู่กับพญาอาลัม แห่งเมืองราชนครศรี คัชชนามครองเมือง-
จ าปานครกับมเหสีทั้ง ๓ อย่างมีความสุข แต่ไม่ได้กล่าวถึงรุ่นลูกของคัชชนามคือท้าวคัชชเนตร ท้าวคัชช-

จันทร์ แสดงว่า คัชชนามฉบับนี้ ยังเป็นฉบับที่ไม่สมบูรณ์ที่สุด ควรที่ผู้สนใจจะศึกษาเทียบเคียงและแสวงหา

ฉบับที่สมบูรณ์ต่อไป อาจเนื่องจากวรรณกรรมเรื่องนี้ยังมีแพร่กระจายตามท้องที่ต่างๆ อีกมาก แม้ในภาคอีสาน
เองก็ปรากฏแหล่งที่มีใบลานเรื่องคัชชนามหรือคันธนามอีกหลายแหล่ง ดังที่เสนอมาในตารางและเมื่อไม่กี่เดือน

มานี้ก็มีผู้พบหนังสือใบลานเรื่องคันธนามที่ห้องสมุดวัดบวรนิเวศราชวรวิหาร พระอารามหลวงชั้นเอก
กรุงเทพมหานคร สะท้อนว่า วรรณกรรมใบลานเรื่องคัชชนามนี้แพร่กระจายมาในภาคกลางด้วย เรื่องคัช-

ชนำม ฉบับนี้ แบ่งออกเป็นตอนๆ หรือบั้น ได้ ๘๒ บั้น ชื่อของบั้นจะน าเอาเหตุการณ์หลักๆของตอนนั้นมา

เป็นชื่อ ท าให้การอ่านเรื่องคัชชนามที่มีเนื้อเรื่องยาว เป็นที่เข้าใจง่ายขึ้น เริ่มจากบั้นคัชชนามลงเกิด ,บั้นพระ-
อินทร์, บั้นบ้านเมืองเกิดวิบัติ, ยักข์เที่ยวหากินคนตามล าดับ จนถึง ๓ บั้นสุดท้ายคือ บั้นคัชชนามลาแม่เมือ

เมืองจ าปา บั้นบัวระบัติพ่อแม่ และบั้นอาวสานนิทาน ในที่สุด เรื่องย่อคัชชนำมฉบับพระอริยำนุวัตร เขม-
จำรี เถระ ปริวรรต โดยสังเขปทางคณะผู้จัดท าได้เรียบเรียงไว้ดังนี้

มีเมืองๆ หนึ่งชื่อ “นครศรีสาเกส” มีราชาปกครองด้วยทศพิธราชธรรม ท าให้บ้านเมืองมีความ
ปึกแผ่นมั่นคงพร้อมไปด้วยทรัพย์ศฤงคาร ไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ต่างมีความสุข พืชพรรณธัญญาหารอุดม

สมบูรณ์ อาณาเขตของเมืองนั้นมีความยาวแสนวา กว้างแสนวา มีก าแพงล้อมรอบ ภายในเต็มไปด้วยปรางค์