Page 196 - ebook.msu.ac.th

193

สรุป

ต านานอุรังคธาตุชี้ให้เห็นพื้นที่ทางกายภาพบริเวณ “ภูก าพร้า” ที่บรรจุพระอุรังคธาตุนั้นเป็นบริเวณพื้นที่ศูนย์กลางที่
บรรจบกันระหว่างแม่น้ าหลายสายคือ แม่น้ าโขงทางทิศเหนือและทิศใต้ ล าน้ าก่ าทางทิศตะวันตก และล าเซบั้งไฟทางทิศ
ี่
ื้
ื้
ี่
ตะวันออก และเป็นพนทมีความส าคัญที่พระยาทั้งหลายมาร่วมประกอบพิธีกรรม จนสร้างภูก าพร้าให้กลายเป็นพนทศักดิ์สิทธิ์
ี่
(พระธาตุพนม) ทเชื่อมโยงกับอ านาจของผู้ปกครองซึ่งอยู่ในสถานะ “พระยา” รวมทั้งผู้คนในแถบบริเวณลุ่มน้ าโขง พระยาทั้ง
๕ พระองค์จึงเป็นตัวแทนอ านาจของเมืองทั้ง ๕ คือ ศรีโคตรบูร หนองหานหลวง หนองหานน้อย อินทปฐนคร (เมืองขอมพระ
ั
ี
นคร) และเมืองจุฬนี (เมืองเว้) และยังแสดงให้เห็นเครือข่ายความเชอมโยงระหว่างพระยาเมืองอื่นอกหลายเมือง จึงกล่าวได้ว่า
ื่
“อุรังคธาตุ” เป็นต านานส าคัญที่แสดงให้เห็นการสร้างพื้นที่ทางสังคม (Social Space) ผ่านพนที่ทางกายภาพ (Physical Space))
ื้
และพื้นที่ทางความคิด (Mental Space) ของคนลุ่มน้ าโขงสมัยโบราณ ผ่านการเชอมโยงของความเชอดั้งเดิม กลุ่มชนดั้งเดิม
ื่
ื่
และเส้นการเดินทางประทับรอยพระพุทธบาท(Place making) เป็นการสร้างภาพตัวแทนความจริง อนเป็นส่วนหนึ่งของพื้นที่
ั
ภายในของคนลุ่มน้ าโขงสมัยโบราณ สมัยล้านช้าง กระทั่งถึงปัจจุบัน
ี่
ิ์
ี่
การฐาปนาและการปิดอูบมุงพระอุรังคธาตุมีนัยส าคัญทางการเมือง รวมทั้งการท าให้พื้นทกลายเป็นพนทศักดิ์สิทธที่
ื้
ซ้อนทับความเป็นพื้นที่สาธารณะเพื่อสร้างอุบายในการใช้พื้นที่ร่วมกันอย่างเป็นธรรม การวิเคราะห์อุรังคธาตุดังกล่าวข้างต้นท า
ให้ทราบว่า อุรังคธาตุเป็นต านานที่สร้างและให้ความหมาย “พื้นท” (Space) ของลุ่มน้ าโขงอันแสดงให้เห็นข้อมูลหลายด้าน ทง ั้
ี่
สภาพภูมิศาสตร์กายภาพของพื้นที่ต่างๆ ในลุ่มน้ าโขงโดยมีภูก าพร้าเป็นศูนย์กลาง อีกทั้งยังน าเสนอเครือข่ายความสัมพันธ์
ระหว่างเมืองต่างๆ ในพื้นที่นี้เพื่อสร้าง/น าเสนอเครือข่ายทางสังคม ผ่านการเดินทางประทับรอยพระบาทของพระพุทธเจ้า
ื่
รวมทั้งแสดงให้เห็นเชอมโยงว่ากษัตริย์ในต านานนี้เป็นกษัตริย์ในพงศาวดารลาวที่มีบุญญาธิการ สามารถก่อสร้างอูบมุงและ
ื่
ฐาปนาพระอุรังคธาตุอันเป็นศูนย์รวมใจของกษัตริย์ ขุนนาง ประชาชน และนาค อันอาจหมายถึงความเชอดั้งเดิมหรือชนเผ่า
พื้นเมืองที่มีอ านาจดั้งเดิมในพื้นที่ ดังนั้นอรังคธาตุจึงเป็นการน าเสนอภาพตัวแทนของพื้นที่ (Representation of space) ทั้งพื้นที่
ุ
ทางกายภาพลุ่มน้ าโขง พื้นที่ทางความคิดภายใน พนที่ทางสังคม พื้นที่ทางการเมือง เพื่อสร้าง/น าเสนอความสัมพันธ์ของคน
ื้
ื่
กลุ่มต่างๆ ที่เชอมโยงกับการสร้างพื้นที่ทางเศรษฐกิจและสังคม พื้นที่ทางความคิด และพื้นที่ทางการเมืองผ่านต านานที่
แพร่หลายกันโดยทั่วไป ดังนั้นกล่าวได้ว่า “ต านานอรังคธาตุ” มิใช่ตัวบทที่เป็นพุทธต านานเท่านั้น หากแต่ด ารงอยู่ในสถานะที่
ุ
ส าคัญคือ เป็นภูมิศาสตร์ต านาน และเอกสารทางประวัติศาสตร์ที่น าเสนอภาพตัวแทนของเครือข่ายความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ
และสังคมในลุ่มแม่น้ าโขงตอนล่างมาตั้งแต่สมัยโบราณ

บรรณานุกรม

Lefebvre, Henri. Translated by Donnald Nicholson-Smith. The Production of Space. USA : Blackwell,
๑๙๙๑.
กรมศิลปากร. อุรังคธาตุ (ต านานพระธาตุพนม). พิมพ์ครั้งที่สาม. กรุงเทพฯ : เรือนแก้วการพิมพ์, ๒๕๓๗.
เข็มพอน แสงปะทุม. ปะหวัดอานาจัก สีโคดตะบอง บูราน. ค าม่วน : โรงพิมค าม่วน, ๒๐๐๘.
ปรานี วงษ์เทศ. สังคมและวัฒนธรรมในอุษาคเนย์. กรุงเทพฯ : เรือนแก้วการพิมพ์, ๒๕๔๓.
พิเศษ เจียจันทร์พงษ์. “บทน า” ใน อุรังคธาตุ (ต านานพระธาตุพนม). พิมพ์ครั้งที่สาม. กรุงเทพฯ : เรือน แก้วการพิมพ์,
๒๕๓๗. หน้า ๖-๙.
โยชิซูกิ มาซูฮารา. ประวัติศาสตร์เศรษฐกิจของราชอาณาจักรลาวล้านช้าง สมัยคริสต์ศตวรรษที่ ๑๔-๑๗ จาก “รัฐการค้า
ภายในภาคพื้นทวีป” ไปสู่ “รัฐกึ่งเมืองท่า”. กรุงเทพฯ : ส านักพิมพ์มติชน, ๒๕๔๖.

ศิราพร ณ ถลาง. ทฤษฎีคติชนวิทยา วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตานาน-นิทานพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ : โครงการเผยแพร่ผลงาน
ทางวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๔๘.
ศรีศักร วัลลิโภดม. พัฒนาการทางสังคม-วัฒนธรรมไทย. พิมพ์ครั้งที่ ๒ : ส านักพิมพ์อมรินทร์, ๒๕๔๔.
ศรีศักร วัลลิโภดม. แอ่งอารยธรรมอีสาน. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงเทพฯ : ส านักพิมพ์มติชน, ๒๕๔๖.
สิลา วีระวงส์. สมหมาย เปรมจิตต์ แปล. ประวัติศาสตร์ลาว. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพฯ : ส านักพิมพ์มติ ชน, ๒๕๓๙.
ิ
แอมอนิเย, เอเจียน. บันทึกการเดนทางในลาว ภาคหนึ่ง พ.ศ. ๒๔๓๘. แปลโดย ทองสมุทร โดเร และสมหมาย เปรมจิตต์.
เชียงใหม่ : มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, ๒๕๓๙