Page 29 - ebook.msu.ac.th

๑๘

รูปปั้นคันธนามกับนายไม้ร้อยกอและนายลากเกวียนร้อยเล่ม ศาลคันธนาม
(ณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์. บันทึกภาพ, ๒๕๕๙)

จังหวัดอุบลรำชธำนี อ ำเภอตระกำรพืชผล เป็นอ าเภอหนึ่งของจังหวัดอุบลราชธานีที่มี
หลักฐานความเก่าแก่ของการตั้งชุมชนโดยเป็นที่มีเมืองโบราณตั้งอยู่คือเมืองเกษมสีมา ที่บริเวณชานเมืองของ
อ าเภอได้มีหลักฐานของสถานที่ซึ่งแสดงให้เห็นความเชื่ออันสืบเนื่องมาจากนิทานเรื่องท้าวคัชชนามคือ

หนองขุหลุอันเป็นหนองน้ าที่มีอยู่ในปัจจุบันและเป็นที่ตั้งของหอพระไตรปิฎกกลางน้ าที่สวยงามของอ าเภอ
โดยพระครูศิริธรรมากร เจ้าอาวาสวัดศรีโพธิ์ชัย เจ้าคณะอ าเภอตระการพืชผล ได้เรียบเรียงและจารึกเรื่องนี้บน
แผ่นหินอ่อน ๒ แผ่นและประดิษฐานไว้ที่หน้าอุโบสถวัดศรีโพธิ์ชัย กล่าวถึงการตั้งบ้านขุหลุ มีใจความสรุปว่า

บ้ำนขุหลุตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. ๒๒๙๐ ก่อนสถาปนากรุงเทพมหานคร ๓๙ ปีโดย “ท้าวเซียงกู๋” ได้พาลูกหลานมา
จากลุ่มน้ าเซบังเหียง แขวงเวียงจันทน์ มาตั้งบ้านเรือนบริเวณด้านขวาของหนองน้ าชื่อ หนองคอม ตั้งชื่อบ้าน
ว่า บ้านค าไหล ไม่นานก็ต้องอพยพหนีโรคฝีดาษหรือโรคห่าไปอยู่ด้านซ้ายของหนองน้ าคือบริเวณหนองขุหลุ
ปัจจุบัน ในสมัยนั้นผู้คนมีความเชื่อถือวรรณคดีอยู่มาก จึงเชื่อว่า เหตุที่หนองคอมเปลี่ยนชื่อมาเป็นหนองขุหลุ

เกี่ยวข้องกับเรื่องท้าวคันธนามคือ
“..ท้าวคันธนามได้ปราบยักษ์ขุมค า ยักษ์ยอมแพ้จึง
ได้ถวายทองค าแด่ท้าวคันธนาม ท้าวคันธนามพร้อม
ด้วยแม่แจ่มผู้รับใช้จึงพากันหาบทองค ามาถึงบริเวณ

ที่เป็นบ้านเกษมจึงพากันตวงดูว่าได้คนละเท่าไร ท้าว
คันธนามได้สามแสนสี่หมื่น แม่แจ่มหาบได้สี่พัน ครั้น
รอนแรมมาถึงหมู่บ้านระหว่างทางสายคุ เลยใช้วิธี
คอนเอา (ใช้มือเหนี่ยวไม้คานข้างหน้า) หมู่บ้านที่

สายคุขาดเลยให้ชื่อว่าบ้านคอนสาย ปัจจุบันเป็น
ต าบลคอนสาย เมื่อเดินทางมาถึงหมู่บ้านซึ่งเป็น
บ้านขุหลุทุกวันนี้ ท้าวคันธนามได้บัญชาให้ท้าวแก่
เกวียนร้อยเล่มคนรับใช้ ไปตักน้ าที่บ่อนัยว่า คุได้

หลุดลงไปก้นบ่ คุทะลุและถูกน้ าพัดไปตามรูน้ าซึ่ง
เชื่อมต่อกับหนองคอม คุใบนั้นไหลไปโผล่ที่กลาง
หนองคอมชาวบ้านจึงเรียกว่า หนองขุหลู ต่อมา