Page 91 - Neuropsychiatric.indd

กลุ่มอาการ extrapyramidal symptoms
กลุ่มอาการ extrapyramidal symptoms
เคลื่อนไหวแบบบิดไปมา
กลุ่มอาการพาร์กินสัน
อาการอยู่ไม่สุข กล้ามเนื้อบิดเกร็ง กลุ่มอาการพาร์กินสัน เคลื่อนไหวแบบบิดไปมา
/ซ้ า ๆ แบบเดิม
อาการอยู่ไม่สุข
กล้ามเนื้อบิดเกร็ง
(akathisia)
(dystonia)
(parkinsonism)
/ซ้ า ๆ แบบเดิม
(tardive dyskinesia)
(akathisia) (dystonia) (parkinsonism) (tardive dyskinesia)

เกิดแบบกึ่งเฉียบพลัน
เกิดแบบเรื้อรัง
เกิดแบบเฉียบพลัน เกิดแบบเฉียบพลัน เกิดแบบกึ่งเฉียบพลัน เกิดแบบเรื้อรัง
เกิดแบบเฉียบพลัน
เกิดแบบเฉียบพลัน

o กระสับกระส่าย
o ปากขมุบขมิบ
o กล้ามเนื้อเกร็ง แข็ง
o กระสับกระส่าย o กล้ามเนื้อเกร็งที่คอ o กล้ามเนื้อเกร็ง แข็ง o ปากขมุบขมิบ
o กล้ามเนื้อเกร็งที่คอ

o เคลื่อนไหวช้า
o กล้ามเนื้อใบหน้า
o อยู่นิ่งไม่ได้
หลอดลม ลิ้น ปาก
o อยู่นิ่งไม่ได้ หลอดลม ลิ้น ปาก o เคลื่อนไหวช้า o กล้ามเนื้อใบหน้า

o ขยับตัวไปมา
แขน ขา ท างานเอง
o มือ ขาสั่น
ลูกตา และเจ็บปวด
o ขยับตัวไปมา ลูกตา และเจ็บปวด o มือ ขาสั่น แขน ขา ท างานเอง
มาก
มาก
o
o

รูปที่ 2.5 กลุ่มอาการ extrapyramidal symptoms
รูปที่ 2.5 กลุ่มอาการ extrapyramidal symptoms
88
86 86
87 87
ที่มา : สร้างจาก Chen และคณะ , D'Souza และคณะ และ Claxton และคณะ
ที่มา : สร้างจาก Chen และคณะ , D'Souza และคณะ และ Claxton และคณะ 88

่
ื

ุ
โดยปกตการทางานของประสาทควบคมการเคลอนไหวเกดจากการประสานงานระหว่างเซลล
์
ิ
ิ
ิ
โดยปกตการทางานของประสาทควบคมการเคลอนไหวเกดจากการประสานงานระหว่างเซลล ์

ิ
ุ
ื
่
ั
่
้
ประสาทสงการสมองในชัน cortex และ subcortex ซึ่งชั้น subcortex มี 3 ส่วนที่ส าคัญที่เกี่ยวข้อง คือ
ั
ประสาทสงการสมองในชัน cortex และ subcortex ซึ่งชั้น subcortex มี 3 ส่วนที่ส าคัญที่เกี่ยวข้อง คือ
้
่
basal ganglia, cerebellum และ dopaminergic mesencephalic system ที่มี dopamine เกี่ยวข้อง
basal ganglia, cerebellum และ dopaminergic mesencephalic system ที่มี dopamine เกี่ยวข้อง
86
นอกจากนี้ยังเกี่ยวข้องกับสารสื่อประสาท serotonin และ monoamines
่
86 ยาที่เป็นสาเหตุของรางกาย
นอกจากนี้ยังเกี่ยวข้องกับสารสื่อประสาท serotonin และ monoamines ยาที่เป็นสาเหตุของรางกาย
่
ั
เคลื่อนไหวผิดปกติในทั้ง 4 กลุ่มอาการ
86,88-90 ส่วนใหญ่ คือ ยารกษาโรคจิต และยาต้านอาเจียนที่มีฤทธิ์ยับยั้ง
เคลื่อนไหวผิดปกติในทั้ง 4 กลุ่มอาการ 86,88-90 ส่วนใหญ่ คือ ยารกษาโรคจิต และยาต้านอาเจียนที่มีฤทธิ์ยับยั้ง
ั
dopamine receptors เช่น metoclopramide และ prochlorperazine ยารักษาโรคจิตโดยเฉพาะยากลุ่ม
dopamine receptors เช่น metoclopramide และ prochlorperazine ยารักษาโรคจิตโดยเฉพาะยากลุ่ม
เก่ามีผลต่อ extrapyramidal region ของสมอง (basal ganglia และ thalamus) โดยผ่านกลไกยับยั้ง
เก่ามีผลต่อ extrapyramidal region ของสมอง (basal ganglia และ thalamus) โดยผ่านกลไกยับยั้ง
่
dopamine receptor ท าให้เกิดกลุ่มอาการ EPS ในขณะทยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่มีความเสี่ยงต่ ากว่า
ี
ี
dopamine receptor ท าให้เกิดกลุ่มอาการ EPS ในขณะทยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่มีความเสี่ยงต่ ากว่า
่
เนื่องจากมีความสามารถในการจับกับ dopamine (D2) receptor น้อยกว่า ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ที่มีความ
เนื่องจากมีความสามารถในการจับกับ dopamine (D2) receptor น้อยกว่า ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ที่มีความ
ั
เสี่ยงสูงที่สุดโดยสัมพนธ์กับขนาดยา คือ risperidone (ขนาดยาสูงกว่า 6 มิลลิกรัม/วัน) และ paliperidone
เสี่ยงสูงที่สุดโดยสัมพนธ์กับขนาดยา คือ risperidone (ขนาดยาสูงกว่า 6 มิลลิกรัม/วัน) และ paliperidone
ั
86
86,91
ยาอื่น ๆ
(ขนาดยาสูงกว่า 9 มิลลิกรัม/วัน) และยาที่มีความเสี่ยงต่ าที่สุด คือ clozapine และ quetiapine
86
(ขนาดยาสูงกว่า 9 มิลลิกรัม/วัน) และยาที่มีความเสี่ยงต่ าที่สุด คือ clozapine และ quetiapine 86,91 ยาอื่น ๆ
ที่เป็นสาเหตุในบางกลุ่มอาการ ได้แก lithium ยาต้านซึมเศร้ากลุ่ม SSRIs และ TCAs ยากันชัก valproic acid
่
ที่เป็นสาเหตุในบางกลุ่มอาการ ได้แก lithium ยาต้านซึมเศร้ากลุ่ม SSRIs และ TCAs ยากันชัก valproic acid
่
และ carbamazepine ทั้งนี้จะกล่าวถึงแต่ละกลุ่มอาการและยาที่เป็นสาเหตุในเนื้อหาส่วนถัดไปในหัวข้อ 8.1
และ carbamazepine ทั้งนี้จะกล่าวถึงแต่ละกลุ่มอาการและยาที่เป็นสาเหตุในเนื้อหาส่วนถัดไปในหัวข้อ 8.1
ถึง 8.4 ตามล าดับ
ถึง 8.4 ตามล าดับ

8.1 Akathisia
8.1 Akathisia ิ ิ
Akathisia (หรือ restlessness) หรือ อาการอยู่ไม่สุข เป็นความผดปกตของการควบคุมระบบ
ิ
Akathisia (หรือ restlessness) หรือ อาการอยู่ไม่สุข เป็นความผดปกตของการควบคุมระบบ
ิ
กล้ามเนื้อในร่างกายท าให้ผู้ป่วยต้องเคลื่อนไหวตลอดเวลา ไม่สามารถอยู่นิ่งหรือยืนเฉยได้ ต้องขยับตัวไปมา
กล้ามเนื้อในร่างกายท าให้ผู้ป่วยต้องเคลื่อนไหวตลอดเวลา ไม่สามารถอยู่นิ่งหรือยืนเฉยได้ ต้องขยับตัวไปมา
ิ
ภาวะนี้เกิดขึ้นเม่อการท างานของ dopamine ลดลง หรือ serotonin เพมขึ้น แบบประเมนทนยมเพอใช้
ี
่
ิ
ื
ิ่
ื
่
92
ี
่
ิ
ื
ิ
่
ภาวะนี้เกิดขึ้นเม่อการท างานของ dopamine ลดลง หรือ serotonin เพมขึ้น แบบประเมนทนยมเพอใช้
ิ่
ี
ิ
ประเมนระดบค
ั
ืวามรุนแรงของภาวะ akathisia คือ Barnes Akathisia Rating Scale (BARS) โดยมการ
92
ประเมิน 3 ด้าน รวมทั้งการประเมินภาพรวม (ตารางที่ 2.16) คะแนนรวมอยู่ในช่วง 0-14 คะแนน
ประเมนระดบความรุนแรงของภาวะ akathisia คือ Barnes Akathisia Rating Scale (BARS) โดยมการ
ั
ิ
ี
ประเมิน 3 ด้าน รวมทั้งการประเมินภาพรวม (ตารางที่ 2.16) คะแนนรวมอยู่ในช่วง 0-14 คะแนน 70
70

70