Page 216 - ebook.msu.ac.th
P. 216
213
่
(กุมภาพันธ์-เมษายน) ซึ่งเป็นฤดูร้อนกอนเข้าสู่ฤดูฝน ฤดูกาลแห่งการท าไร่นาช่วยให้เราเข้าใจความสัมพนธ์ทาง
ั
สังคมระหว่างมนุษย์กับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติได้ ซึ่งสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการจัดงานบุญ
ผะเหวดขึ้นมาก็เพื่อให้ฝนตก ข้าวกล้าพืชพันธุ์ธัญญาหารมีความอุดมสมบูรณ์นั่นเอง
๔. วรรณกรรมประกอบการเทศน์: ในฐานะเป็นกลไกทางสังคมของชุมชน
หากเราใช้แนวคิดทฤษฎีมาอธิบายในหัวข้อนี้ พิธีกรรม ซึ่งเป็นข้อมูลหนึ่งในทางคติชนวิทยานั้น นักคติ
ชนวิทยาคนส าคัญชื่อวิลเลียม บาสคอม (อางในศิราพร ณ ถลาง, ๒๕๔๘: ๓๑๘) ได้จ าแนกบทบาทหน้าที่ไว้ ๔
้
ิ
ประการ ประการแรกใช้อธิบายที่มาและเหตุผลในการท าพธีกรรม ประการที่สอง ท าหน้าที่ให้การศึกษาใน
สังคมที่ใช้ประเพณีบอกเล่า ประการที่สาม รักษามาตรฐานทางพฤติกรรมที่เป็นแบบแผนของสังคม และ
ประการสุดท้าย ท าหน้าที่ให้ความเพลิดเพลินและเป็นทางออกให้กับความคับข้องใจของบุคคล ในเรื่อง
ิ
ดังกล่าว ศิราพร ณ ถลาง (๒๕๔๘: ๓๒๑-๓๒๒) กล่าวว่า "ความเชื่อ พธีกรรม ล้วนมีหน้าที่ตอบสนองความ
ต้องการของมนุษย์ทางด้านจิตใจและช่วยสร้างความเข้มแข็งและความมั่นคงทางวัฒนธรรมให้แต่ละสังคม
พิธีกรรมเป็นการรวมพลังของคนในสังคม ท าให้สมาชิกในสังคมรู้สึกมั่นคง มีความสบายใจขึ้น อบอุ่น และช่วย
สร้างความรู้สึกความเป็นพวกเดียวกัน ดังนั้นพิธีกรรมจึงเป็นกลไกในการสร้างอัตลักษณ์ของกลุ่มชนด้วย"
จึงอาจกล่าวได้ว่า วรรณกรรมเรื่องมหาชาติซึ่งว่าด้วยจริยาวัตรของของพทธเจ้าเมื่อครั้งเสวยพระชาติ
ุ
เป็นพระเวสสันดร นั่นคือการสละความสุขส่วนตัวเพื่อประโยชน์สุขของมนุษยชาติ ที่ชุมชนน าเสนอโดยผ่านสื่อ
ุ
ั
ื่
ในรูปแบบของพธีกรรมการเทศน์มหาชาติให้พทธศาสนิกชนได้ฟงนั้น ก็เพอเป็นเครื่องมือสื่อสารระหว่างวัดกับ
ิ
บ้านหรือชุมชน เป็นเครื่องมืออบรมพทธศาสนิกชนให้มีความศรัทธาเลื่อมใสและปฏิบัติตามจริยาวัตรของพระ
ุ
เวสสันดรคือการรู้จักท าบุญให้ทาน เป็นคนมีจิตใจเออเฟอเผื่อแผ่ รู้จักเสียสละ รู้จักให้ ซึ่งเป็นแนวคิดหลักใน
ื้
ื้
เรื่องดังกล่าว ผลบุญจะน าไปสู่ความสุขความเจริญนั่นเอง
เมื่อพจารณาบรรยากาศในงานบุญผะเหวดเราจะพบว่า พระสงฆ์และผู้น าชุมชนต่างเป็นผู้มีบทบาท
ิ
ส าคัญในการก าหนดรูปแบบพิธีกรรม และได้ช่วยย้ าแนวคิดดังกล่าวเพื่อให้ชาวบ้านได้บริจาคเงินหรือได้ให้ทาน
เช่น การบริจาคกัณฑ์ต้น การบริจาคกัณฑ์เทศน์ การบริจาคกัณฑ์หลอนและกัณฑ์จอบ การจับเซียมซี (สอย
ดาว) การตักบาตรวันเกิด การตักบาตรร้อยแปด การตักบาตรสวรรค์ การถวายปัจจัยหรือจัดซื้อเครื่อง
อฐบริขารส าหรับพระอปคุต การบริจาคค่าภัตตาหารเพล การจัดตั้งโรงทาน ตลอดจนการบริจาคค่าน้ าค่าไฟ
ั
ุ
เป็นต้น ทั้งนี้เพื่อน าเงินไปบูรณะปฏิสังขรณ์ถาวรวัตถุในทางพุทธศาสนา ถือว่าได้ร่วมกันท าบุญครั้งยิ่งใหญ่ของ
ชุมชน เป็นการสืบสานจารีตประเพณีของชุมชนไว้ และถือเป็นการท านุบ ารุงศาสนาอีกทางหนึ่งด้วย
นอกจากนี้ถือเป็นกลไกหรือเป็นกุศโลบายประการหนึ่งที่ต้องการให้คนในสังคมได้สร้างวัฒนธรรม
ชาวบ้านร่วมกันสร้างความสัมพนธ์ และความสามัคคีในกลุ่มคนที่มีวัฒนธรรมเดียวกัน ตลอดจนท าหน้าที่
ั
ควบคุมคนในสังคมให้มีระเบียบแบบแผน โดยมีศาสนาเป็นศูนย์กลางทางด้านจิตวิญญาณ
ปัจจุบัน หลายภาคส่วนไม่ว่าจะเป็นโรงเรียนในชุมชนทั้งครูและนักเรียน รวมทั้งหน่วยงานของรัฐ
หรือเอกชนได้เข้ามามีส่วนร่วมกับวัดและชาวบ้านในพธีกรรมการเทศน์มหาชาติมากยิ่งขึ้น เช่น โรงเรียนได้เข้า
ิ
มามีส่วนร่วมในขบวนแห่พระเวสสันดรเข้าเมือง หน่วยงานของรัฐและเอกชนได้ได้บริจาคทรัพย์ร่วมเป็น
เจ้าภาพกัณฑ์เทศน์ กัณฑ์หลอน และภัตตาหารเพล เป็นต้น
ในปัจจุบันบริบททางสังคมเปลี่ยนไปอย่างรวดเร็ว พระสงฆ์ที่มีความสามารถในการเทศน์มีน้อยลง
รูปแบบขั้นตอนถูกปรับให้มีความกระชับขึ้นและมีความทันสมัย และ(บางแห่ง)มุ่งให้ความส าคัญกับการจัด
กิจกรรมความบันเทิงมากยิ่งขึ้น หากแต่ด้วยความเชื่อที่มีต่อศาสนา ความเชื่อที่มีต่อธรรมชาติ และความเชื่อ
