Page 218 - ebook.msu.ac.th
P. 218
215
อัตลักษณ์ทางสังคมและวัฒนธรรมอีสานในเอกสารใบลานเรื่องจันทคาต
พิพัฒน์ ประเสริฐสังข์
บทน า
ื้
วรรณกรรมท้องถิ่นนั้นเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมพนบ้าน ที่บันทึกเรื่องราวชีวิตความเป็นอยู่การ
ประพฤติปฏิบัติของประชาชนธรรมดาทั่วไป ซึ่งประพฤติ ปฏิบัติสืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน และวัฒนธรรม
ส่วนหนึ่งนั้นสามารถแสดงออกผ่าน ดนตรี วรรณกรรม จิตรกรรม ประติมากรรม การละครและภาพยนตร์ แม้
บางครั้งอาจมีผู้กล่าวว่า วัฒนธรรมคือเรื่องที่ว่าด้วยการบริโภคและสินค้าบริโภค เช่น วัฒนธรรมระดับสูง
ื้
วัฒนธรรมระดับต่ า วัฒนธรรมพนบ้าน หรือวัฒนธรรมนิยม เป็นต้น แต่นักมานุษยวิทยาโดยทั่วไปมักกล่าวถึง
ี
วัฒนธรรมว่า มิได้เป็นเพยงสินค้าบริโภค แต่หมายรวมถึงกระบวนการในการผลิตสินค้าและการให้ความหมาย
ั
แก่สินค้านั้น ๆ ด้วย ทั้งยังรวมไปถึงความสัมพนธ์ทางสังคมและแนวการปฏิบัติที่ท าให้วัตถุ และกระบวนการ
ผลิตหลอมรวมอยู่ด้วยกัน ในสายตาของนักมานุษวิทยา สังคม, มานุษยวิทยาวัฒนธรรม จึงรวมไปถึงเทคโนโลยี
ศิลปะ วิทยาศาสตร์รวมทั้งระบบศีลธรรม
ภาคอสานหรือภาคตะวันออกเฉียงเหนือนั้น เป็นดินแดนที่มีอารยธรรมอันรุ่งเรืองในอดีต มาช้านาน
ี
ทั้งทางด้านสภาพแวดล้อมทางสังคมที่อุดมสมบูรณ์ไปด้วยทรัพยากรธรรมชาติและทรัพยากรทางด้านความคิด
ที่กลั่นกรองมาอย่างยาวนานจนกระทั่งส่งผ่านออกมาในรูปแบบของวรรณกรรมในประเภทต่างๆ จากการ
ส ารวจงานวิจัยของผู้ศึกษาพบว่า มีวรรณกรรมท้องถิ่นจ านวนมาก ทั้งวรรณกรรมประเภทมุขปาฐะ และ
ั
วรรณกรรมลายลักษณ์ ซึ่งจารลงในใบลาน โดยในวรรณกรรมลายลักษณ์นั้น อกษรที่ใช้จารจะนิยมใช้
อักษรไทยน้อยหรือที่ลาวเรียกว่าอักษรลาวเดิม และอักษรธรรมอีสาน ซึ่งวรรณกรรมท้องถิ่นเป็นส่วนหนึ่งของ
วัฒนธรรมพื้นบ้านที่รังสรรค์ขึ้นโดยปราชญ์ของหมู่บ้านหรือชุมชนในสมัยก่อน โดยแหล่งการเรียนรู้ของชุมชน
ในสมัยนั้นก็คือวัด และนักปราชญ์เหล่านั้นก็ได้เล่าเรียนวิชาในที่แห่งนี้ ซึ่งนั้นก็หมายถึงเกิดการรวมกลุ่มเพอ
ื่
สร้างหรือสืบทอดกันมารุ่นต่อรุ่น ท าให้เกิดการคัดลอกตัววรรณกรรมของแต่ละท้องถิ่นนั้นมาเผยแพร่ยังอก
ี
ุ
ท้องถิ่นหนึ่ง และส่งผลให้เกิดวรรณกรรมในส านวนของแต่ละท้องถิ่นขึ้น ดังที่ อดม รุ่งเรืองศรี (๒๕๒๖ :
๑๔) กล่าวถึงลักษณะของวรรณกรรมท้องถิ่นดังนี้
“๑. เป็นวรรณกรรมที่ชาวท้องถิ่นสร้างขึ้น และใช้กันอยู่ในสังคมนั้นๆ
๒. ชาวท้องถิ่นเป็นผู้อนุรักษ์
๓. มีวัดเป็นศูนย์กลางของวรรณกรรมท้องถิ่น
๔. ฉันทลักษณ์ที่ใช้เป็นที่นิยมในท้องถิ่นนั้นๆ
๕. ภาษาที่ใช้ในวรรณกรรมเป็นภาษาท้องถิ่นนั้นๆ”
เมื่อพิจารณาแนวคิดของนักวิชาการท่านนี้แล้วจะเห็นได้ว่า สิ่งส าคัญที่เป็นตัวก าหนดแบบแผนความ
เป็นวรรณกรรมท้องถิ่นนั้นก็คอลักษณะของ ภาษาถิ่น รูปแบบของฉันทลักษณ์ในท้องถิ่น และต้องสอดคล้อง
ื
กับคติความเชื่อคานิยมในท้องถิ่นที่แสดงผ่านตัววรรณกรรม ซึ่งที่กล่าวมานี้ได้สอดคล้องกับแนวความคิดของ
่
ธวัช ปุณโณทก (๒๕๓๓:๓) ซึ่งได้กล่าวไว้ในลักษณะที่สอดคล้องกันคือ
“๑. ใช้ภาษาไทยท้องถิ่นนั้น
๒. บันทึกด้วยตัวอักษรที่ใช้ในท้องถิ่นนั้น
๓. รูปแบบฉันทลักษณ์นิยมใช้ในท้องถิ่นนั้น
ั
๔. เนื้อหาสาระสอดคล้องกบท้องถิ่นนั้น”
