Page 223 - Neuropsychiatric.indd

4. กรณีศึกษา: Extrapyramidal symptoms จาก haloperidol
4. กรณีศึกษา: Extrapyramidal symptoms จาก haloperidol ่
้
ผูปวยหญิง อายุ 61 ป นําหนัก 55 กิโลกรัม มีโรคประจําตัวคือ โรคจิตเภท และยาทีใชประจําคือ
ิ
ผู้ป่วยหญิง อายุ 61 ปี น้ าหนัก 55 กิโลกรัม มีโรคประจ าตัวคือ โรคจตเภท และยาที่ใช้ประจ าคือ
้
้
้
1) clonazepam ขนาด 2 มิลลิกรัม ครังละ 1 เม็ด วันละครัง 2) duloxetine ขนาด 30 มิลลิกรัม ครังละ 1
1) clonazepam ขนาด 2 มิลลิกรัม ครั้งละ 1 เม็ด วันละครั้ง 2) duloxetine ขนาด 30 มิลลิกรัม ครั้งละ 1
้
เม็ด วนละครั้ง 3) gabapentin ขนาด 600 มิลลิกรัม ครังละ 1 เม็ด วนละครัง และ 4) quetiapine ขนาด
้
ั
ั
เม็ด วันละครั้ง 3) gabapentin ขนาด 600 มิลลิกรัม ครั้งละ 1 เม็ด วันละครั้ง และ 4) quetiapine ขนาด
100 มิลลิกรัม ครั้งละ 1 เม็ด วันละครั้ง แตควบคุมอาการไมได เมื่อ 1 เดือนกอน แพทยจึงปรับเพิ่มยา 1
่
100 มิลลิกรัม ครั้งละ 1 เม็ด วันละครั้ง แต่ควบคุมอาการไม่ได้ เมื่อ 1 เดือนกอน แพทย์จงปรบเพ่มยา 1
ึ
ั
ิ
้
ื
รายการ คอ haloperidol ขนาด 5 มิลลิกรัม ครังละ 1 เม็ด วันละครั้ง เพื่อรักษาอาการกาวราว เอะอะ
รายการ คือ haloperidol ขนาด 5 มิลลิกรัม ครั้งละ 1 เม็ด วันละครั้ง เพื่อรักษาอาการก้าวร้าว เอะอะโวยวาย

ี
โวยวาย ในวันน้มาพบแพทยที่แผนกผูปวยนอก ผูปวยแจงวา หลังจากรับประทานยา haloperidol นาน 1
ั
ในวันนี้มาพบแพทย์ที่แผนกผู้ป่วยนอก ผู้ป่วยแจ้งว่า หลงจากรับประทานยา haloperidol นาน 1 สัปดาห์
สัปดาห เกิดอาการตัวแข็งเกร็ง ลิ้นแข็ง มือสั่น เคลื่อนไหวไดชาลง จึงหยุด haloperidol และหลังหยุดยา
เกิดอาการตัวแข็งเกร็ง ลิ้นแข็ง มือสั่น เคลื่อนไหวได้ช้าลง จึงหยุด haloperidol และหลังหยุดยา haloperidol
haloperidol พบวาอาการผิดปกติที่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวหายไป ตั้งแตชวงสัปดาหที่ผานมา มีหูแวว กลัวคน

พบว่าอาการผิดปกติที่เกี่ยวกับการเคลื่อนไหวหายไป ตั้งแต่ช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา มีหูแว่ว กลัวคนจะมาท าร้าย
จะมาทําราย ไดยินเสียงคนนินทา และเสียงคนจะมาทําราย จึงคอยระวังและพกมีดติดตัว
ได้ยินเสียงคนนินทา และเสียงคนจะมาท าร้าย จึงคอยระวังและพกมีดติดตัว
่
1) ความเสียงจากยา
1) ความเสี่ยงจากยา
Extrapyramidal symptoms (EPS) เปนอาการไมพึงประสงคที่เกิดจาการใชยาที่มีฤทธยับยง
ั
ิ
์
้
Extrapyramidal symptoms (EPS) เป็นอาการไม่พงประสงค์ที่เกิดจาการใช้ยาที่มีฤทธิ์ยับยั้ง
ึ

่

dopamine receptor ไดแก ยารักษาโรคจิต ซึ่งยากลุมเกามีความเสียงตอการเกิด EPS มากกวายากลุมใหม

dopamine receptor ได้แก่ ยารักษาโรคจิต ซึ่งยากลุ่มเก่ามีความเสี่ยงต่อการเกิด EPS มากกว่ายากลุ่มใหม่
ผูปวยรายนี้เกิดอาการ EPS ภายหลังจากไดรับ haloperidol 1 สัปดาห ซึ่งเปนยารักษาโรคจิตกลุมเกา แตไม

ผู้ป่วยรายนี้เกิดอาการ EPS ภายหลงจากได้รับ haloperidol 1 สัปดาห์ ซึ่งเป็นยารักษาโรคจิตกลุ่มเก่า แต่ไม่
ั

่

เคยเกิดอาการ EPS ในระหวางใช quetiapine ซึ่งเปนยารักษาโรคจิตกลุมใหมที่มีความเสี่ยงตําตอการเกิด
ิ
เคยเกดอาการ EPS ในระหว่างใช้ quetiapine ซึ่งเป็นยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ที่มีความเสี่ยงต่ าต่อการเกิด
EPS และภายหลังจากหยุด haloperidol ผูปวยมีอาการดีขึ้น ดังนั้น ยาที่สงสัยมากที่สุด คือ haloperidol
EPS และภายหลังจากหยุด haloperidol ผู้ป่วยมีอาการดีขึ้น ดังนั้น ยาที่สงสัยมากที่สุด คือ haloperidol
2) การวินิจฉัย
2) การวินิจฉัย
ู

อาการ EPS เปนกลุมอาการเคลื่อนไหวผิดปกติของรางกาย อาการที่พบบอย ไดแก อาการอยไมสุข
อาการ EPS เป็นกลุ่มอาการเคลื่อนไหวผิดปกติของร่างกาย อาการที่พบบ่อย ได้แก่ อาการอยู่ไม่สุข
(akathisia หรือ restlessness) กล ้ามเนือบางสวนของรางกายบิดเกร็ง (dystonia) กลุมอาการพารกินสัน

้
ิ
่
้
ื
่
(akathisia หรือ restlessness) กลามเนอบางสวนของรางกายบดเกรง (dystonia) กลุ่มอาการพาร์กินสัน
็
(parkinsonism) และการเคลื่อนไหวแบบบิดไปมาหรือเคลื่อนไหวซ้ า ๆ ในรูปแบบเดิม (tardive dyskinesia)
ิ
(parkinsonism) และการเคลื่อนไหวแบบบิดไปมาหรือเคลื่อนไหวซ้ํา ๆ ในรูปแบบเดม (tardive dyskinesia)
อาการ EPS ที่พบในผู้ป่วยรายนี้ ได้แก่ ตัวแข็งเกร็ง ลิ้นแข็ง มือสั่น เคลื่อนไหวได้ช้าลง ซึ่งเป็นอาการ
อาการ EPS ที่พบในผูปวยรายน้ ไดแก ตัวแข็งเกร็ง ลิ้นแข็ง มือสั่น เคลื่อนไหวไดชาลง ซึ่งเปนอาการ
ี
ั
parkinsonism แบบกึ่งเฉยบพลน คอใช้ระยะเวลาประมาณ 1 สัปดาห์หลังเริ่มยา และมีปัจจัยเสี่ยง คือ เพศ
ี
ื
parkinsonism แบบกึ่งเฉียบพลัน คือใชระยะเวลาประมาณ 1 สัปดาหหลังเริมยา และมีปจจัยเสี่ยง คือ เพศหญิง
่
ิ
หญง และสงอายุ จากการประเมนโดยใช้แบบประเมนอาการเคลอนไหวผดปกต คือ Modified Simpson-
ู
ิ
่
ื
ิ
ิ
ิ
่
ิ
ื

และสูงอาย จากการประเมินโดยใชแบบประเมินอาการเคลือนไหวผิดปกต คอ Modified SimpsonAngus
ุ
4
้
้
4
่
Angus Rating Scale (Mod-SAS) (ได้กล่าวถึงในบทที่ 2) พบว่าได 3 คะแนน ในทุกขอ (ตารางท 5.6) ซึ่ง
ี
Rating Scale (ModSAS) (ไดกลาวถึงในบทที่ 2) พบวาได 3 คะแนน ในทุกขอ (ตารางที่ 5.6) ซึงเขาเกณฑ
่
เข้าเกณฑ์ที่ควรปรับแผนการรักษาทันที แต่ในผู้ป่วยรายนี้ได้หยุดยาเอง ก่อนที่จะมาพบแพทย์
ที่ควรปรับแผนการรักษาทันที แตในผูปวยรายนี้ไดหยุดยาเองกอนที่จะมาพบแพทย


ี
่
ตารางท 5.6 การประเมินอาการเคลื่อนไหวผิดปกติด้วยเครื่องมือ Modified Simpson-Angus Rating Scale
ตารางที่ 5.6 การประเมินอาการเคลื่อนไหวผิดปกติดวยเครื่องมือ Modified SimpsonAngus Rating Scale
(Mod-SAS) ส าหรับกลุ่มอาการพาร์กินสัน
(ModSAS) สําหรับกลุมอาการพารกินสัน คะแนน
หัวข้อ
หัวขอ
คะแนน
1. การเดิน (gait) สังเกตผู้ป่วยเมื่อเดินเข้ามาในห้องตรวจ ดูท่าทางการเดิน การแกว่งแขน ลักษณะทั่วไป การ
เดินทุกแบบถูกนับเป็นคะแนนรวมส าหรับข้อนี้
ั
ื่
1. การเดิน (gait) สังเกตผูปวยเมอเดินเขามาในหองตรวจ ดูทาทางการเดิน การแกวงแขน ลกษณะทัวไป การ
่
[ ] 0 = ปกติ
เดินทุกแบบถูกนับเปนคะแนนรวมสําหรับขอน ี้
[ ] 1 = การแกว่งแขนลดลงขณะที่ผู้ป่วยก าลังเดิน
[ ] 0 = ปกติ
[ ] 2 = การแกว่งแขนลดลงชัดเจนร่วมกับมีการเกร็งที่แขนอย่างชัดเจน
ํ
[ ] 1 = การแกวงแขนลดลงขณะที่ผูปวยกาลังเดิน
[ /] 3 = ท่าเดินแข็งทื่อร่วมกับแขนเกร็งค้างอยู่หน้าล าตัว
[ ] 2 = การแกวงแขนลดลงชัดเจนรวมกับมีการเกร็งที่แขนอยางชัดเจน
[ ] 4 = โน้มตัวไปข้างหน้า เดินลากขา ร่วมกับเดินเด้งไปด้านหลัง
ํ
2. การปล่อยให้ [ /] 3 = ทาเดินแข็งทื่อรวมกับแขนเกร็งคางอยูหนาลาตัว
ผู้ตรวจยกแขนผู้ป่วยสูงขึ้นระดับไหล่และปล่อยให้แขนตกลงข้างล าตัว ในคนปกติจะได้ยิน
ั
แขนตกลงข้าง [ ] 4 = โนมตัวไปขางหนา เดินลากขา รวมกับเดินเดงไปดานหลง ี่
เสียงแขนกระแทกกับข้างล าตัวเสียงดังและแขนเด้งกลับ ในผู้ป่วยทมีอาการพาร์กินสันระดับ

รุนแรง แขนจะตกลงช้ามาก
206
202
202