Page 70 - Neuropsychiatric.indd

้
ื
่
4. อาการชัก (chloroquine และ mefloquine) baclofen (ยาคลายกล้ามเนื้อ) ยาตานการทาลายของสารสอประสาท

อาการชัก (seizure) เป็นความผิดปกติที่เกิดจากการท างานของเซลล์สมองมีการเปลี่ยนแปลงอย่าง ชนิดโคลีน (cholinesterase inhibitors) ยาต้านอาเจียน ยาต้านฮิสตามน vincristine (ยาต้านมะเร็ง)
ี
ั
ี
่
ุ
ุ
้
่
ื
เฉยบพลน และปลดปลอยคลนไฟฟาที่ผิดปกติจ านวนมากพร้อม ๆ กัน จากสมองจดใดจดหนึ่งหรือทั้งหมด cyclosporine (ยากดภูมิคุ้มกัน) interferon-alpha (ยาปรับภูมิคุ้มกัน) และยาสลบ ได้แก่ lidocaine,
่
ี
ส่งผลให้เกดการเปลยนแปลงความร้สต การเคลอนไหว การรับความร้สก ระบบประสาทอตโนมต และด้าน propofol และ sevoflurane; 2) อาการชักจากการถอนยาหรือหยุดยา (withdrawal seizures) เนื่องจาก
ิ
ื
ิ
ู
่
ึ
ั
ั
ิ
ู
จิตใจ 34,35 การใช้ยาตอเนื่องนานมผลยับย้ง neuronal function เมื่อหยุดยากะทันหัน สามารถทาใหเกดอาการชัก
ั
้
ิ
ี

่
่
ความผดปกติของสารสือประสาทในระบบประสาทส่วนกลางอาจเป็นสาเหตุให้เกิดอาการชัก โดยสาร เพราะ inhibitory activity ลดลง เช่น barbiturates, benzodiazepines และ baclofen; 3) ยามีพิษต่อ
ิ
ุ
ิ
สื่อประสาทหลักที่เกี่ยวข้องกับการชัก คือ สาร glutamate ซึ่งเป็นสารสอประสาทชนดกระตน (excitatory ระบบประสาท เช่น cyclosporine และ busulfan; และ 4) ยามผลโดยออมตอสมอง รบกวนการไหลเวียน
้
ื
่
ี
้
่
activity) ออกฤทธิผ่าน NMDA receptor, alpha-amino-3-hydroxy-5-methyl-4-isoxazoleproprionic
์

ั
ื
้
ื
์
acid และ kainate receptors ส่งผลให้เกิดการน า Na และ Ca เขาเซลลประสาทและก่อให้เกิด เลอดในสมอง เช่น ยาที่มีผลกดการบีบตัวของหัวใจ ลดอัตราการเต้นของหวใจ ทาใหหลอดเลอดขยาย หรือ
+
2+
้
depolarization ในขณะที่ GABA เป็นสารสื่อประสาทชนิดยับยั้ง (inhibitory activity) ที่ออกฤทธิ์ผ่านตัวรับ กระตุ้นให้เกิดหัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือยารบกวนการน าส่งออกซิเจนโดยท าให้เกิดการบาดเจ็บที่ปอด หรือ
-
หลักคือ GABAA receptors ส่งผลให้เกิดการน า Cl เข้าเซลล์ประสาท จึงเหนี่ยวน าให้เกิด hyperpolarization รบกวนเมแทบอลิซึม เช่น ท าให้ระดับโซเดียม แมกนีเซียม หรือน้ าตาลในเลือดต่ า
ดังนั้นหากมี glutamate มากเกินไป หรือ NMDA ถูกกระตุ้น หรือ GABA น้อยเกินไป หรือเกิดความบกพร่อง
ของตัวรับ GABA จากการใช้ยาที่มีฤทธิ์เป็น GABAA antagonist จะท าให้เกิดอาการชักได้ ยาที่มีฤทธิ์เป็น
ิ
ื่
GABAB agonist เช่น baclofen มีผลท าให้ชักได้เช่นกัน ความผดปกติของสารสื่อประสาทอน ๆ ที่ท าให้ชัก
ได้แก่ norepinephrine, dopamine, serotonin, acetylcholine, histamine และ adenosine 34,36,37
นอกจากนี้ อาการชักอาจมีสาเหตุจากเซลล์ประสาทมีความไวต่อการกระตุ้นให้เกิดอาการชัก

4.1 ยาที่เป็นสาเหตุ
กลไกการเกิดอาการชักจากยา 34,36-40 (รูปที่ 2.3 และตารางที่ 2.8) ได้แก่ 1) ท าให้ seizure threshold
ี
ลดต าลง เช่น ยามฤทธิ์เปน GABA antagonist ได้แก่ ยาต้านแบคทเรยกลุ่ม beta-lactams (penicillins,
่
ี
ี
็
ู
cephalosporins และ carbapenems) โดยเฉพาะการใช้ยาในขนาดสง ยาในกลุ่ม penicillins ที่มีความ
่
ี
ื
เสยงต่อการชักมากที่สุด คือ penicillin G ยาอ่น ๆ ที่พบได้แก่ amoxicillin, ampicillin และ piperacillin
และยาที่มีความเสี่ยงน้อยมาก คือ dicloxacillin 40,41 ยาในกลุ่ม cephalosporins ที่มีความเสี่ยงต่อการชัก
ได้แก่ cefazolin และ cefepime ยาในกลุ่ม carbapenems มีฤทธิ์เป็น NMDA agonist ร่วมด้วย โดยยาที่มี
ความเสี่ยงสูง คือ imipenem ซึ่งเข้าสมองได้ดี 40,41 ยาในกลุ่ม fluoroquinolones มีฤทธิ์เป็น GABA
ิ
41
ั
antagonist และ NMDA agonist เช่นกน isoniazid มผลรบกวนการเมแทบอลซึมของ pyridoxine ท าให้ รูปที่ 2.3 กลไกการเกดอาการชักจากยา
ี
ิ
ขาด pyridoxal-5 phosphate ซึ่งเป็น cofactor ส าหรับการสังเคราะห์ GABA ในสมอง จึงท าให้ฤทธิ์ GABA, gamma-aminobutyric acid; NMDA, N-methyl-D-aspartate 38 39

36
34
ที่มา : สร้างจาก Welty และคณะ , Hitchings และคณะ , Grossetและคณะ และ Murphy และคณะ
ี
inhibitory activity ลดลง theophylline มผลรบกวนการเมแทบอลิซึมของ pyridoxine เช่นกัน pethidine
(หรือ meperidine) มีเมแทบอไลต คือ normeperidine ซึ่งมีผลเพม excitation activity และมฤทธิ์
์
ี
ิ่
serotonergic effect ส่วน tramadol มฤทธิยับยั้งการ reuptake ของ noradrenaline และ serotonin
์
ี
ยาต้านซึมเศร้ามีผลเพม noradrenergic activity โดย TCAs (ยาที่มีความเสี่ยงสูง คือ clomipramine
ิ่
รองลงมา คอ amitriptyline และ imipramaine) และ bupropion มีความเสี่ยงสูงกว่า SSRIs และ SNRIs
ื
ั
์
ิ
ยารกษาโรคจตมีฤทธิยับยั้ง dopaminergic receptors, histamine receptors และ acetylcholine-
muscarinic receptors ยารักษาโรคจิตกลุ่มใหม่ที่มีความเสี่ยงสูงสุดต่อการเกิดอาการชักคือ clozapine และ
ิ่
ยาที่มีความเสี่ยงน้อยที่สุดคือ risperidone และ paliperidone ยากันชักซึ่งปกติมีผลเพม seizure
threshold แต่ในกรณีระดับยาในเลือดสูงเกินขนาดส่งผลให้เกิดฤทธิ์ตรงกันข้าม เช่น carbamazepine,
ื
gabapentin และ lamotrigine ยาอ่น ๆ ที่สามารถลด seizure threshold เช่น NSAIDS ยาต้านมาลาเรย
ี
48 49
49