Page 75 - Neuropsychiatric.indd

activity ที่อ่อน) ซึ่งมีเมแทบอไลต์ที่มีฤทธิ์คือ norpethidine ที่มีค่าครึ่งชีวิต 15-30 ชั่วโมง จึงมีความเสี่ยงที่ยา
ี
่
่
่
่
้
ื
ไดแก 1) อาการสับสนเฉียบพลัน (delirium) คอ ภาวะทสมองทํางานบกพรองอยางเฉียบพลันภายใน
ิ
ิ
่
ื
ั
ี
็
่
ั
ั
ั
ิ
้
ระยะเวลาเป็นชวโมงหรอเปนวน ทําให้เกดอาการสับสน กระสบกระส่าย ระดบความรสึกตวเปลยนแปลง จะสะสมและเกิดพษโดยเฉพาะผู้ที่มีการท างานของไตบกพร่อง; 2) เพ่ม GABA activity ได้แก่ barbiturates
ั
ู
และ benzodiazepines นอกจากน้การหยดใช้ benzodiazepines กะทันหันสามารถก่อให้เกิดภาวะสับสน
ี
ุ
ความคด ความจา และสมาธเสียไป และมีพฤตกรรมทีผิดปกต; 2) สมองเสอม (dementia) คอ ความเสือม เฉียบพลันได้; 3) ลด neuronal excitability ได้แก่ ยากันชัก carbamazepine, phenytoin, valproic acid
่
่
ิ
ิ
่
ิ
ิ
ํ
ื
ื
้
่
ของการทํางานของสมอง ส่งผลใหเกดความผิดปกตดานสตปญญา ความคด ความจําบกพรอง หลงลืม และ topiramate แต่ยากันชักกลุ่มใหม่มีความเสี่ยงน้อยกว่า เช่น gabapentin, lamotrigine, levetiracetam
ิ
ั
ิ
ิ
้
ิ
ิ
การตดสินใจผดพลาด พดซ้า ๆ เดม สับสนในเรองของ เวลา สถานที บคคล มีความผดปกตทางจตและ และ vigabatrin; 4) ก่อให้เกิดพษตอระบบประสาทสวนกลาง ได้แก่ ยาต้านมะเร็ง เช่น carboplatin,
่
ื
ิ
ู
่
ิ
ุ
ํ
ิ
ั
ิ
ิ
่
่
ื
ั
พฤตกรรม ซึงมักพบในผสูงอาย; 3) การสูญเสียความทรงจา (amnesia); และ 4) อน ๆ ทีไม่สามารถจด cyclophosphamide, cytarabine, ifosfamide, methotrexate; และ 5) ไม่ทราบกลไกชัดเจน ได้แก่ ยาลด
่
ํ
้
่
ุ
ิ
ู
่
ิ
้
ิ
ิ
ั
ื
้
ิ
้
่
ุ
ประเภทได ความผิดปกตดงกล่าวเกดไดจากหลายสาเหต เชน การใชยาบางชนด การใชสารเสพตด การดมสุรา ความดันโลหิตกลุ่ม centrally acting agents เช่น clonidine และ methyldopa, beta blockers (ยาที่มี
่
้
ั
่
ู
่
ื
ุ
็
ิ
่
ิ
้
เกนขนาดและเรือรัง การไดรบบาดเจบ การเปลียนแปลงของสรีรวทยาและการตอบสนองตอยาเนองจากสงอาย 53 คุณสมบัติละลายได้ดีในไขมัน เช่น propranolol มีความเสี่ยงสูงกว่ายาที่มีคุณสมบัติละลายได้ดีในน้ า เช่น
้
54
่
่
ี
ั
กรณทีมีสาเหตจากยา ส่วนใหญพบใน 2 ลักษณะ คอ 1) อาการสับสนเฉียบพลนจากยา (drug-induced atenolol) ยากลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์ (dexamethasone มความเสี่ยงมากกว่า prednisolone) และ
ื
ุ
ี
่
่
ี
ึ
ี
ิ
ู
่
ี
ํ
้
ั
ิ
ื
่
่
ื
delirium) ซงมีการดาเนนโรคแบบเฉยบพลันและสามารถกลบคนสูภาวะปกตได ยาทมีความเสียงสงคอ ยาทมี NSAIDs ในขนาดสูง
55
่
ฤทธ anticholinergic และ 2) สมองเสือมจากยา (drug-induced dementia) มักเป็นการดําเนินโรคแบบ นอกจากนี้ ความผิดปกติของการรับรู้และความคิดอาจเกิดจากยาที่ท าให้ระดับน้ าตาลในเลือดต่ า หรือ
์
ิ
็
้
้
ึ
่
่
่
ื
็
่
่
เรอรัง เกดขนอยางค่อยเปนคอยไป อาการแย่ลงชา ๆ โดยไมกลับมาเปนปกต ยาทเปนสาเหตทีพบบอย ไดแก ่ ยาที่ท าให้ระดับโซเดียมในเลือดต่ าจากภาวะ syndrome of inappropriate antidiuretic hormone
ิ
็
้
่
ิ
ี
้
ุ
53
่
ั
ิ
ี
่
benzodiazepines ยาลดความดนโลหิต และยาทมีฤทธ anticholinergic ซึงจะกล่าวถึงในสวนถดไป secretion (SIADH) เช่น ยาต้านซึมเศร้ากลุ่ม SSRIs, TCAs, MAO inhibitors, carbamazepine และยารักษา
่
์
ั
โรคจิต

ตารางที่ 2.9 ยาที่สามารถท าให้เกิดความผิดปกติของการรับรู้และความคิด
ยา กลไก
ยากันชัก: carbamazepine, phenytoin, valproic acid, topiramate ลด neuronal excitability
ยาแก้ปวดเกร็ง ลด cholinergic activity
ยาต้านซึมเศร้า: TCAs
ยาต้านอาเจียน
ยารักษาโรคจิต: เกือบทุกตัว (ความเสี่ยงน้อยคือ risperidone และ olanzapine)
ยารักษาโรคพาร์กินสัน: benztropine, trihexyphenidyl, levodopa,
dopamine agonists, MAO inhibitors
ู
ิ
่
ู
รปที 2.4 ความผิดปกตของการรับรและความคิด lithium ขนาดสูง (ระดับยา >1.5 มิลลิอิควิวาเลนต์/ลิตร)
้
52
ี
้
่
ทมา : สรางจาก McDonald และ Splinter 53
ยาต้านฮิสตามีน ยับยั้ง central cholinergic receptors
่
็
5.1 ยาทเปนสาเหตุ ยาต้านมะเร็ง: carboplatin, cyclophosphamide, cytarabine, ifosfamide, พิษต่อระบบประสาทส่วนกลาง
ี
methotrexate
ิ
็
กลไกของยาทีเปนสาเหตใหเกดความผดปกติของการรบรและความคด แสดงในตารางที 2.9 53,54-57 ยาปรับภูมิคุ้มกัน: interferon-alpha กลไกยังไม่ชัดเจน
ิ
้
ิ
่
ุ
ั
ู
้
่
์
่
ี
ิ
ไดแก 1) ลดฤทธ cholinergic effect ซึงส่วนใหญ่เกดจากยาทมีฤทธ anticholinergic ทําให้เกดอาการทง ยาต้านไวรัสกลุ่ม non-nucleoside reverse transcriptase inhibitors
้
ั
ิ
่
้
ิ
่
์
ิ
ี
ื
ั
ี
้
แบบเฉยบพลันและเรอรง หรอมผลเพิมระดบ dopamine ยาทีมีฤทธ anticholinergic และ dopamine ยาลดความดันโลหิต: clonidine, methyldopa, beta-blockers
ิ
ื
ั
่
่
์
้
่
์
่
่
้
ิ
agonist เชน ยาตานซึมเศรากลุม TCAs โดยเฉพาะยาทีมีฤทธ anticholinergic แรง เชน amitriptyline และ ยากลุ่มคอร์ติโคสเตียรอยด์: dexamethasone
่
่
ี
่
้
่
ื
clomipramine ยารักษาโรคจิตเกอบทุกตว (ยกเวน risperidone และ olanzapine ซึงเปนยาทีมีความเสยง NSAIDs: indomethacin
็
ั
่
์
ิ
ํ
่
ั
์
ิ
ั
ตา) ยา lithium ในขนาดสูง (ระดบยาในเลือดสูงกวา 1.5 มิลลิอคววาเลนต/ลิตร) ยารกษาโรคพารกนสัน barbiturates: phenobarbital (กด excitability activity) เพิ่ม GABA activity
ิ
benzodiazepines: diazepam
ไดแก anticholinergic drugs (เชน benztropine และ trihexyphenidyl, levodopa, dopamine agonists, opioids: pethidine ยับยั้ง cholinergic system
้
่
่
้
้
่
ั
ิ
MAO inhibitors ยาตานอาเจียน ยาแกปวดเกรง ยามฤทธยบยง central cholinergic receptors ไดแก GABA, gamma aminobutyric acid; MAO, monoamine oxidase; NSAIDs, non-steroidal anti-inflammatory drugs; TCAs, tricyclic
้
ั
้
็
์
ี
ิ
้
้
ยาตานฮสตามีนทง H 1-receptor antagonists เช่น diphenhydramine และ hydroxyzine และ H 2- antidepressants 53 55 56 57
ั
receptor antagonists ยามผลยบยง cholinergic system ไดแก pethidine (มีฤทธเปน anticholinergic ที่มา : Splinter และคณะ , Fuller และคณะ , Stoner และคณะ และ Bowen และคณะ
่
้
ิ
็
์
้
ั
ี
ั
55
58
54